815
hàng ngày, nhưng ông phải hứa cho tôi người hay vật ñi ñón ông trên ñường về
hôm nay". Ông già nghĩ chỉ có con chó thường ñi ñón mình hàng ngày nên nhận
lời. Không ngờ hôm ấy ñón ông không phải là chó mà là con gái út. Ông hết sức
buồn khi nghe tiếng con cá nhắc ông giữ lời hứa. Thấy vậy, cô gái nguyện hy
sinh. Cô phải ra ngồi ở một hòn ñá giữa biển, ñợt nước triều lên cho cá ñến bắt
ñi. Nhưng vừa xuống nước thì bỗng xuất hiện một lâu ñài ñẹp có ñầy ñủ mọi
thứ, chỉ một ñiều cấm kỵ là thắp ñèn ban ñêm. Vì thế cô biết có người nằm với
mình mà không thấy mặt. Sau một thời gian, cô xin phép về chơi nhà, nhờ mẹ
giúp cho một ít nến và bao diêm, cô ñược nhìn mặt người chồng là một chàng
trai ñẹp. Ở ñây cũng có tình tiết chàng trai biến mất khi cô vô tình ñể giọt nến
nhỏ vào người. Buồn rầu, cô nhờ một con chó ñưa về nhà bố mẹ chồng. Lúc này
cô ñẻ một ñứa con trai có ổ khóa ở bụng như bố nó. Sau một thời gian nghe tin
chồng trở về, cô sợ tội bỏ trốn vào rừng, làm cho cá vẩy ñỏ mất công tìm kiếm
mãi, cuối cùng hai bên gặp nhau, cá từ ñấy mang lốt người. Cuộc sống hai vợ
chồng lại sung sướng.
1
Hai dị bản của Miến-ñiện (Myanmar) có nhiều tình tiết khác với các truyện
trên:
1. Một người ñàn bà sinh ñược một con trai, chỉ có ñầu, không tay không chân.
Chồng ñịnh vứt nhưng vợ bảo ñể lại nuôi, cũng ñặt tên là Sọ Dừa. Con bảo mẹ
bán mình cho một người lái buôn lấy một ngàn ñồng. Khi bán rồi, Sọ Dừa bảo
người lái ñưa mình ra chợ cho người xem lấy tiền. Khi người lái thu ñược ñủ số
tiền bỏ ra. Sọ Dừa lại bảo bán mình cho một thuyền buôn nước ngoài lấy một
ngàn ñồng. Đoàn thuyền ñi ra bị bão, họ ñịnh ném Sọ Dừa xuống biển. Sọ Dừa
nói: - "Chớ ném. Hãy trói tôi lên cột buồm, sẽ có sự yên lành". Khi ở trên cột
buồm, Sọ Dừa thổi gió cho thuyền vượt sóng bình an. Họ trả tự do cho Sọ Dừa,
Sọ Dừa xin ghé ở một hòn ñảo dọc ñường. Đảo này có yêu tinh. Ở với chúng nó
ñược mấy tháng. Sọ Dừa học ñược của chúng mấy câu phù chú. Khi thuyền
buôn về qua, Sọ Dừa gọi họ ghé vào xin cho mình trở về nước. Yêu tinh biếu
một túi ngọc ñỏ, Sọ Dừa ñem phân phát cho thủy thủ. Rồi bảo họ dẫn mình ñến
hoàng cung.
Gặp vua, Sọ Dừa bảo nếu không gả công chúa và nhường ngôi cho thì sẽ san
phẳng thành trì. Vua cười chế nhạo. Sọ Dừa lấy ra một cái hộp niệm chú, tự
nhiên có hàng vạn kỵ mã vây bọc hoàng cung. Vua ñầu hàng. Sọ Dừa lấy công
chúa và biến thành chàng trai, cuối cùng lên làm vua.
2. Hai chị em lấy chồng, chị sinh một ñứa con trai. Còn em thì một con rùa.
Chị toan ném ñi nhưng em cản lại, nuôi lớn và ñặt tên là Rùa vàng. Anh em nhà
rùa yêu nhau, ñi ñâu cũng theo nhau. Chàng trai xin mẹ một chiếc thuyền ñi ra
1
Theo La-van (Laval) trong tạp chí Dân tộc học và truyền thống dân gian, tập IV (1923)
