845
xông ra trói nghiến chúng lại. Không ñầy một buổi, Gióng ñã trừ xong nạn nước.
Lúc bấy giờ ngựa Gióng ñã tiến ñến chân núi Sóc-sơn. Đến ñây, Gióng bèn cởi
giáp bỏ nón lại, rồi cả người lẫn ngựa bay thẳng lên trời.
Sau khi thắng trận, ñể nhớ ơn người anh hùng, vua Hùng sai lập ñền thờ Gióng
ở làng quê, phong làm Phù Đổng thiên vương.
Ngày nay chúng ta còn thấy dấu vết những dãy ao tròn nối nhau kéo dài suốt
từ Kim-anh, Đa-phúc cho ñến Sóc-sơn, người ta bảo ñó là những vết chân ngựa
của Thánh Gióng. Khu rừng bị ngựa sắt phun lửa thiêu cháy nay còn mang cái
tên là làng Cháy. Những cây tre mà Gióng nhổ quật vào giặc bị lửa ñốt màu
xanh ngả thành màu vàng và có những vết cháy lốm ñốm, ngày nay giống ấy
vẫn còn, người ta gọi là tre là ngà (hay ñằng ngà)
1
.
KHẢO DỊ
Truyện trên chắc xuất phát từ một thần thoại xa xưa, vì nghệ thuật thần thoại
trong ñó còn khá rõ nét. Về sau truyện Thánh Gióng còn ñược nhân dân một số
ñịa phương vùng Bắc-ninh, Bắc-giang phát triển, thêm thắt, ghép vào một số
tình tiết hoặc thần kỳ hoặc không, làm cho câu chuyện phong phú hơn. Ví dụ:
Sau khi thắng trận, Thánh Gióng ñến một nơi, buộc ngựa sát vào hai cọc ñá
lớn ngồi nghỉ. Ngày nay một cột ñá còn thấy ở làng Cựu-tự cao khoảng ba thước
vòng rộng sáu tấc, xâu thẳng xuống một bệ ñá tự nhiên hình bầu dục. Ngựa sắt
mệt quá sủi bọt mép thành một bãi cát trắng xóa lấp lánh dưới ánh mặt trời. Bãi
này nay thuộc xã Ngọc-xá, huyện Quế-võ, ñặc biệt ở cách xa bờ sông, người ta
gọi là Bạch-nhạn-sa.
Hoặc Thánh Gióng ñi qua một làng nọ ven sông Cầu, ở ñây có một bà lão bán
nước vối. Thánh Gióng dừng lại xin nước uống. Bà lão dâng bầu rượu. Uống
xong, Thánh Gióng khen bà lão có lòng tốt, ñặt tên là làng Bầu và dặn lúc nào
hạn, cho phép cầu mưa sẽ linh nghiệm. Từ ñấy, mỗi khi ñại hạn, ở ñây (nay gồm
bảy làng gọi là tổng Bầu) có hội cầu mưa, người ta thường rước thành hoàng
làng lên Sóc-sơn ñể xin nước. v.v...
Cao Huy Đỉnh ñã sưu tập rất nhiều những mẩu chuyện này trong quyển Người
anh hùng làng Dóng
2
.
Sau ñây là một số dị bản truyện Thánh Gióng, những dị bản này ñều mang
hình thức thần tích.
1
Theo Lĩnh-nam chích quái.
2
Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà-nội, 1968.
