847
cầm cờ thét lớn: "Ta là tướng nhà trời!" rồi cưỡi voi ra trận. Voi chạy như hay,
cờ phất một cái thì giặc tan. Tướng giặc ngã lăn ra chết. Lúc trở về bị bệnh ñậu.
Sắp chết, xin vua cho ñem lá cờ ñỏ tung lên trời hễ cờ rơi xuống ñâu thì cho lập
ñền thờ ở ñấy. Sau ñó, biến thành một con rắn bò ñến hồ Dâm-ñàm rồi mất
1
.
Nói chung những truyện như các thần tích kể trên thì còn nhiều, nội dung ñại
ñồng tiểu dị.
Người Nghệ-an có truyện Con ngựa ñất dường như cũng là một dị bản của
truyện Thánh Gióng:
Một em bé mười lăm tuổi ăn rồi chơi nghịch ñất, thường lấy ñất vắt voi ngựa.
Bỗng có giặc ñến xâm lăng. Không ai ñánh nổi. Nhà vua cũng phải cho người ñi
cầu bậc tài giỏi. Em bé sau khi gặp sứ giả bèn lấy ñất vắt một con ngựa. Vắt
xong ngựa tự nhiên lớn phổng lên, biết ăn biết chạy. Em bé bèn cưỡi lên ngựa.
Ngựa chở em ra trận cuối cùng dẹp tan giặc
2
.
Xem thêm truyện Vũ Thành trong Khảo dị truyện số 131 cũng là một dị bản
của truyện Thánh Gióng.
Các dân tộc anh em cũng có những truyện có nhân vật anh hùng tương tự hoặc
ít hoặc nhiều với Thánh Gióng
Trước hết là truyện của ñồng bào Tày Lệnh Trứ:
Có hai vợ chồng già hiếm hoi nghe lời ñạo sĩ bắc một trăm hai mươi chiếc cầu,
cuối cùng người vợ có mang ñẻ ñược một con cóc. Cóc ñược mười hai tháng chỉ
bằng nắm tay, nhưng bố mẹ vẫn nuôi. Một hôm, có sứ giả rao tìm người tài ñánh
giặc. Cóc bảo bố mẹ gọi vào ñòi ñược giúp nước. Sứ giả ñưa về triều. Tuy bé
bằng nắm tay nhưng không ngựa nào chịu nổi sức nặng của cóc, ñành phải ñi bộ.
Đến nơi vua hỏi: - "Cần những gì?". Đáp: - "Xin vua cho rèn một ngựa sắt cốt
bằng gang ba nghìn cân, ngoài bằng sắt hai nghìn cân, bờm và ñuôi bằng lông
tóc của nam nữ mười bốn cân. Lại xin một lá cờ hiệu rộng ba sải tay". Vua chỉ
cho ñúc có tám nghìn cân nên khi cóc nhảy lên, ngựa khuỵu lưng. Nhưng rồi
ngựa cũng ñi ñược. Vua phong cóc làm tướng Lệnh Trừ, hứa sẽ gả công chúa
nếu thắng. Gặp giặc, ngựa xông vào phun lửa ñằng mồm, phun khói ñằng mũi.
Giặc tối tăm mày mặt, bị lửa thiêu cháy. Thắng trận trở về, vua lần lượt hỏi ý
kiến ba nàng công chúa, chỉ có công chúa ba bằng lòng làm vợ cóc ñể giữ chữ
tín cho bố mình.
Đoạn sau phát triển khác với truyện Thánh Gióng. Vua dành gả nhưng sai làm
một trăm hai mươi cỗ kiệu, bắt cóc chỉ ñúng kiệu nào có công chúa ba ngồi mới
ñược lấy. Cóc ghé vào một cái quán. Trời mưa, cóc nhảy lên dọi mái cho khỏi
1
Theo Thần tích xã Đại-quan (Hưng-yên).
2
Theo Bản khai của xã Cát-ngạn.
