849
khiên bay vụt lên không. Đến ñây truyện kết thúc có khác. Lúc này gấu ñỏ xuất
hiện biến thành người, ñến khuyên dỗ vợ rồi cùng ngồi lên khiên bay ñi tìm con.
Gặp con, hai người rủ nhau ñi trị tội một tên chúa làng gian ác nhưng có nhiều
phép thuật tên là Ria. Thoạt ñầu Ria làm lửa cháy khắp bốn bề. Cha con gấu hóa
phép làm cho nước ñổ xuống như mưa. Ria lại dâng nước cho ngập lụt, cha con
lập tức gọi rồng hút. Ria hoảng hốt chưa kịp chạy trốn, ñã bị cha con bắt trói.
Nhưng họ không giết Ria, chỉ buộc nó bỏ thói gian ác và chia của cải của nó cho
mọi người. Xong, gấu ñỏ lại ñưa con trở về với vợ
1
.
Truyện của ñồng bào Xơ-ñăng Đăm Tay:
Đăm Tay là một chú bé không cha không mẹ, ñi ở với một tên chủ làng giàu
có nhưng ñộc ác. Vì khổ quá em bỏ ñi; ñi mãi, gặp một vườn mía vào bẻ ăn. Chủ
vườn mía là hai ông bà già, thương em khổ, nuôi làm con nuôi. Một buổi sáng,
em leo núi thấy trên ñỉnh toàn là chiêng ché, trâu bò, voi ngựa, về nhà lại thấy
một thanh gươm bằng vàng hào quang lóng lánh. Khi bố mẹ nuôi về em hỏi: -
"Của cải trên núi ñể cho ai?" - "Cho con" - "Thanh gươm ñó cho ai?" - "Cho
con". Thích quá, em vùng dậy ăn một loáng hết cả một nồi lớn cơm và uống hết
một bầu nước. Đi qua suối vàng em xuống tắm, người bỗng vàng ra và cao lớn
lên. Em cưỡi voi ñi ñến một bờ suối thấy trong một cái chòi có tiếng khóc. Từ
ñây trở xuống giống với truyện Tiêu diệt mãng xà (số 148): Em vào xem thấy
một cô gái xinh ñẹp. Hỏi thì mới biết dân ở vùng ñó bảy năm một lần phải nộp
một cô gái ñẹp cho yêu tinh, nếu không nó sẽ dâng nước chết hết. Đăm Tay
chém chết yêu tinh, từ biệt cô gái, bỏ lại vỏ gươm và một mảnh ñuôi khố bị yêu
tinh chém ñứt. Người bố cô gái gọi các chàng trai ñến so ñuôi khố và so gươm,
hứa sẽ gả con gái cho ai so vừa. Dĩ nhiên chẳng có ai vừa trừ Đăm Tay, nhưng
em lại bị bọn nhà giàu ghen ghét bẫy chiếc cầu làm cho voi ngã, Đăm Tay rơi
xuống nước chết. Xác em ñược cô gái chôn cất, nhưng sau ñó lại ñược con chó
của bố mẹ nuôi ñến bới lên, rồi liếm làm cho sống lại. Em lại mang gươm ñi các
nơi trị tội bọn tham lam ñộc ác
2
.
Một truyện khác của người Mơ-nông Hai anh em Pờ-rang và Dang là một dị
bản của truyện vừa kể:
Xưa, có hai anh em Pờ-rang và Dang ở chung nhau một nhà, anh thương em,
nhưng vợ anh thì trái lại. Một hôm Dang ñi săn nhờ chó sủa, nhặt ñược một hòn
ñá lạ ném trâu, ñá xuyên bụng trâu. Chị dâu ghét em, xui chồng giết. Chồng gửi
em ở nhà một người bạn, nói dối là ñã giết. Nhưng sau vợ biết là chồng lừa, bèn
buộc chồng phải giết cho kỳ ñược. Cuối cùng chồng phải làm một cái trống bỏ
em vào cùng với thức ăn, thả cho trôi theo dòng nước. Trống trôi ñến một nơi có
hai vợ chồng một ông già không con, họ nuôi Dang làm con. Một hôm hai vợ
1
Đều theo Truyện cổ Ba-na, tập II, ñã dẫn.
2
Theo Truyện cổ tích các dân tộc ở Việt-nam, ñã dẫn, tập IV.
