857
làm một gánh quẩy theo. Đến kinh ñô anh quảy gánh của mình ñi lại trước cửa
hoàng cung rao to lên những câu:
Dọc bằng ñòn gánh,
Củ bằng bình vôi,
Ai mua hành tôi,
Thì thương tôi với!
Tiếng rao của anh vọng vào cung mỗi lúc mỗi lớn. Nét mặt của vợ anh tự
nhiên cũng mỗi lúc mỗi tươi. Cuối cùng, nàng quay lại bảo thị nữ:
- Hãy gọi người hàng hành vào cho ta!
Khi nhìn thấy mặt chồng, vợ anh cười lên một tiếng. Thấy người ñàn bà lần
ñầu tiên cười nói, vua sung sướng như mở cờ trong bụng, lại thấy những cây
hành to lớn lạ thường thì nhà vua lấy làm kinh ngạc quá ñỗi. Vua ngỡ là nhờ
những cây hành kỳ lạ này mà người ñẹp nói cười. Vua liền nảy ra ý nghĩ muốn
tự mình cải trang gánh gánh hành ñể làm vui lòng người ñẹp. Vua bảo anh
chồng:
- Hãy ñặt gánh hành lại ñó và cởi áo ra mau!
Vui cởi áo long bào vứt cho anh và mặc áo của anh vào. Vua còn bắt anh bày
cho mình học thuộc câu rao, rồi quẩy gánh hành qua lại trước mặt người ñàn bà,
cất tiếng rao mới học ñược. Thấy vậy, vợ anh hàng hành cười ngặt nghẽo. Vua
thích thú lại càng làm già. Nhưng ñột nhiên người ñàn bà bảo thị nữ thả ñàn chó
ra. Chó thấy vua ngỡ là người lạ liền nhảy xổ tới cắn chết. Người ñàn bà vội bảo
chồng:
- Mình hãy mau mau trèo lên ngai vàng ñi!
Anh chồng lật ñật trèo lên ngai vàng giữa lúc trăm quan và cung nữ rập ñầu
bái mạng. Từ ñó anh làm vua và ở với vợ trọn ñời
1
.
KHẢO DỊ
Phần ñầu truyện trên có nơi không kể việc báo ân của con chim mà là báo ân
của một con rồng. Số là anh chồng một hôm làm ñồng ñào phải huyệt ñất rồng
(có người nói táng mả vào lưng rồng), làm cho con rồng ñau. Rồng báo mộng
bảo phải lấp lại (hoặc dời mộ ñi nơi khác), nó sẽ cho một thứ nước thần ñưa lọ ra
mà hứng, v.v...
1
Theo lời kể của người miền Bắc.
