859
như kiểu Người lấy cóc (số 126), v.v... Sau ñây là truyện của người Dao ở
Tuyên-quang:
Một chàng trẻ tuổi chữa bệnh cho vua Rồng ở biển bằng cách tháo lưỡi câu
mắc vào họng vua. Để trả ơn, vua cho chọn một trong ba cái lọng thần. Anh
chàng vô tình chọn ñược một cái lọng có phép làm mưa, khi trời hạn muốn mưa
bao nhiêu cũng ñược.
Một hôm anh ñang làm mưa, tự nhiên rơi xuống một con cá vảy biếc. Anh
ñem về nuôi trong vại nước. Giống với truyện Tú Uyên (số 117), từ ñó mỗi lần
anh ñi vắng, mọi việc nhà ñều ñược một người lạ mặt nào ñó ñến chăm sóc chu
ñáo. Để tìm ra sự thật, một hôm anh trốn vào chạn lúa phía trên cái vại tay thủ
sẵn một cái chày giã gạo, giả cách di vắng. Cá bỗng hóa ra cô gái ñẹp (vì ñó là
con vua Rồng) bước ra khỏi vại làm công việc nhà. Anh ñể rơi chày làm vỡ vại
rồi ôm lấy cô gái. Không có nước ñể trở về hình dạng cũ, cô gái từ ñó trở thành
vợ anh. Hai người rất yêu nhau.
Đến ñây truyện bắt ñầu chuyển sang dạng truyện Chiếc áo lông chim. Một
hôm, anh ñi làm ñồng vắng. Ở nhà lính vua ñi qua ngõ thấy có người ñàn bà ñẹp
bèn bắt giải về dâng vua. Vua yêu dấu, nạp làm hoàng hậu và biệt ñãi hơn tất cả
các vợ khác, nhưng vẫn không làm cho người ñàn bà vui lòng. Về nhà không
thấy vợ, anh ñi theo dấu cải mọc (vì biết rằng ñó là dấu của vợ cho mình biết mà
ñi tìm). Anh ñi mãi ñi mãi ñến nỗi áo rách tơi tả như ăn mày. Cuối cùng cũng
ñến kinh ñô nhà vua. Người ñàn bà lúc ấy ở sân rồng vừa thấy mặt chồng thì
mỉm cười. Thấy thế vua nói: - "Một năm nay ta chăm sóc yêu dấu mà không
thấy nàng cười. Thế mà vừa thấy bóng ñứa ăn mày thì nàng vui ra. Hay là ta
cũng ăn mặc như nó ñể cho ñẹp lòng nàng". Cũng như các truyện trên, vua cởi
áo ñang mặc cho anh, rồi mặc áo rách vào, và cũng bị chó trong cung xé xác.
Còn người chồng thật thì trèo lên ngai vàng
1
.
Một truyện Mông-cổ chép trong sách Cái chết mầu nhiệm (Siddhi Kho) tương
tự với truyện trên:
Một chàng trẻ tuổi giải phóng một con nhái, con gái của vua Rồng, sau ñó lại
cứu một con rắn khỏi vuốt một con chim dữ, con rắn này là con trai vua Rồng
anh ñược vua trả ơn bằng một tặng vật có thể gọi ñược thức ăn ngon. Vua lại
cho một con chó cái như kiểu con cá vẩy biếc ở truyện trên. Đêm lại chó cái cởi
lốt hóa ra người, thành vợ chàng trai, sáng ra lại mặc lốt vật vào. Một hôm vợ
anh lấy dạng người ñể ñi tắm, ở nhà anh ném lốt vào lửa. Vợ về thấy vậy rất
buồn vì chồng làm thế tất sẽ có sự chia ly, ít ngày sau, người ñàn bà lại ñi tắm ở
một con sông. Một búi tóc của nàng rơi ra, trôi theo dòng nước. Búi tóc này có
1
Theo Bô-ni-pha-xi (Bonifacy). Truyện dân gian người Mán ở Bắc kỳ, BEFEO.
