858
Đồng bào Tày có truyện Ba anh em mồ côi là một dị bản của truyện trên:
Có ba anh em mẹ chết còn bố, tài sản chỉ có một con bò là quý giá. Bố chết,
hai em giết bò làm ma. Anh ñi xa về thấy thế la mắng em sao không ñể bò lại mà
cày, rồi ñây lấy gì làm ăn. Bèn ñến mộ bố gào khóc ñêm ngày. Hồn của bố
thương con cho con bạc ñặt ở trên mộ. Được bạc, anh ñưa về tiêu dùng một
mình, không chia cho các em. Em thứ hai thấy vậy, lại ñến mộ bố kêu khóc và
ñược bố cho vàng. Đến lượt em út ñến kêu khóc, bố nói không còn gì nữa cả, chỉ
có một hũ nước thần cho về treo lên nóc nhà nút kỹ sẽ có ngày dùng ñến. Hắn
làm ñúng như lời, nhưng vợ hắn lại tưởng là hũ vàng hũ bạc chi ñây, bèn nhân
lúc chồng ñi vắng lấy xuống xem. Cũng như truyện trên, khi thò tay vào khoắng
thấy tay trở nên trắng trẻo, chị bèn dùng nước tắm khắp người, thành ra ñẹp như
tiên. Ở ñây không có câu chuyện bức tranh truyền thần và con quạ báo thù. Nghe
tin, vua ra lệnh cho chồng ñưa vợ tới cho mình xem mặt. Lúc tới, vua chiếm lấy
người ñẹp, chồng chỉ còn ngồi khóc. Vợ dặn nhớ về bắt nhiều chim sâu vặt lông
làm áo quần rồi mặc ñến cung. Anh làm theo. Vua thấy lạ, ñòi ñổi áo. Kết cục
cũng như truyện của ta, chó thấy vua tưởng là người lạ xông ra cắn chết và
người chồng trở thành vua
1
.
Người Mèo có truyện Chàng thổi khèn cũng là một dị bản của các truyện trên:
Một chàng trai có tài thổi khèn làm cho con gái một phú ông ñâm ra mê mẩn.
Anh phải ñi trốn ñến một hòn ñảo ñể tránh tai vạ. Ở ñây tiếng khèn của anh lại
làm ñẹp lòng Long vương. Vua sai ñón anh xuống thổi khèn nhân ñám ma bố
mình. Cô gái út Long vương ñến lượt phải lòng anh, nhưng Long vương không
muốn gả, bắt anh phải qua nhiều thử thách. Nhờ có sự giúp ñỡ của người yêu,
anh ñều thắng cuộc. Lần cuối cùng, người yêu của anh biến thành gà ñể bí mật
theo anh về cõi trần. Sau ñó nàng còn nhờ tiên xây lâu ñài ñể cho hai vợ chồng
ở. Nhưng một hôm, Ngọc Hoàng nghe tin vợ người thổi khèn ñẹp, bèn ñòi anh ta
ñổi vợ cho mình: một lấy mười. Anh không chịu, Ngọc Hoàng sai lính ñến cướp
lấy mang về. Cũng như các truyện trên, nhờ có chiếc áo (ñây là lông thú không
phải lông chim) do vợ dặn mình khâu, anh lên trời rao bán, làm cho Ngọc Hoàng
phải ñổi áo cho anh ñể mua nụ cười của người ñẹp. Kết cục anh chàng thổi khèn
làm vua, còn Ngọc Hoàng bị bầy chó trong cung lạ hơi vì chiếc áo, xông ra cắn
chết
2
.
Một số dị bản của truyện Chiếc áo lông chim có gắn vào một phần ñầu nói về
lai lịch của một nhân vật vốn là người thần trong lốt vật. Cô-xcanh (Cosquin) thì
cho rằng loại truyện như truyện Chiếc áo lông chim vốn xuất phát từ loại truyện
có chủ ñề người (nam) kết duyên với vật (nữ), thực ra ñó là người trong lốt vật
1
Theo Đơ-jor-jơ (Degeorge), ñã dẫn.
2
Theo Truyện cổ Việt bắc, ñã dẫn.
