908
ác ñào ñược một hồi kêu mệt, nghỉ tay nhường cho người kia ñào. Hiền cố công
ñào mãi, lúc bắt ñược con kỳ nhông là lúc sức ñã kiệt. Vừa nằm xuống thì anh bị
người bạn ác xông tới trói vào gốc cây và nhét cỏ vào mồm, nhưng cũng như
truyện của ta, hắn ñể vậy cho chết chứ không giết ngay. Về ñến nhà, hắn nói là
bạn bị hổ vồ. Thế rồi hắn cũng làm bộ thương xót, chu cấp cho vợ con bạn.
Được mấy bữa hắn lại lên rừng, thì thấy người bị trói ñã nhè ñược cỏ ra khỏi
mồm và ñang thè lưỡi. Thấy người ác ñến, người hiền gật ñầu ra ý xin tha,
nhưng hắn lắc ñầu nói: - "Vợ mày sắp về tay tao, tao không thể ñể mày sống
ñược!" Nói rồi bỏ về.
Ba năm mãn tang, hắn lấy ñược vợ bạn. Một hôm thấy một con cóc thè lưỡi
hắn cũng buột miệng nói câu nói làm cho vợ nghi ngờ, hỏi gạn mãi. Sau cùng
hắn nghĩ rằng ván ñã ñóng thuyền nói ra cũng chẳng hại gì, nên cũng thú thật
với vợ. Vợ ñem việc ấy trình làng; làng bắt hắn ñưa ñường vào tìm hài cốt người
bạc mệnh. Rồi ñó, làng trói hắn lại, làm ñuốc cho người ñàn bà ñốt làm ñám cho
chồng
1
.
Đồng bào Ha-lang có truyện Sự tích núi Yang-kô (ñầu thần) hay là truyện Đầu
nó vỡ rồi cũng có những nét gần gụi với hai truyện trên:
Có hai người bạn chơi thân với nhau. Một người có vợ ñẹp vừa mắt người kia.
Người sau này bèn nảy âm mưu hại bạn ñể ñược lấy vợ bạn. Một hôm hai người
rủ nhau ñi săn. Đến một hòn ñá cao trên ñỉnh núi, tên gian ác xui bạn trèo lên ñể
nhìn xa ngắm cảnh cho thích thú. Người kia trèo, không may bị trượt ngã, ñầu va
vào ñá; hắn reo lên "Đầu nó vỡ rồi!" rồi bỏ bạn lại mà về, báo tin cho mọi người
biết rằng bạn ñã chết. Sau ñó hắn lấy vợ bạn. Nhưng khác với hai truyện trên là
người bạn lại không chết, nhờ có thần kịp thời giúp ñỡ nên chỉ bị thương, sau ñó
mò mẫm lê về ñến một túp lều ñược người ở ñây chữa chạy, chăm sóc hơn một
tháng thì lành. Trở về thấy bạn ñã chiếm mất vợ, người ấy ñánh bạn vỡ ñầu chết,
rồi ñuổi vợ ñi, bắt phải phạt vạ cho mình. Nay hòn núi ấy còn mang tên "Đầu nó
vỡ rồi", hay là Yang-kô
2
.
1
Theo lời kể của ñồng bào Phú-yên.
2
Theo Truyện cổ Tây-nguyên.
