931
tội lỗi. Vua truyền bắt Điểm Bích bỏ ngục ñể chờ ngày phán xử, rồi xa giá tới
gặp Huyền Quang tạ lỗi. Câu nói ñầu tiền của Huyền Quang là xin vua tha tội
cho Điểm Bích
1
.
KHẢO DỊ
Theo lời kể của một số người Bắc-ninh khác thì phần sau của câu chuyện có
khác với truyện vừa kể. Hồi ấy nhà vua ngự giá chơi chùa có tặng Huyền Quang
hai mươi lạng vàng. Việc nhận vàng làm cho nhà vua nghi ngờ tấm lòng cao
thượng của Huyền Quang. Lúc về cung, vua cho gọi các phi tần cung nữ xem ai
có thể nhận nhiệm vụ thử thách vị tổ trẻ tuổi. Không một ai chịu ñi cả. Sau cùng
có cô công chúa thứ ba - một cô gái học giỏi - nhận lời. Cũng như truyện trên,
công chúa cải trang tìm ñến chùa, bịa ra câu chuyện cướp ñuổi, xin trọ, Huyền
quang cho ở phía ngoài. Sự khiêu khích lần ñầu của công chúa không có hiệu
quả. Trong chùa, Huyền Quang tụng hết quyển kinh này sáng quyển kinh khác.
Ngoài này, công chúa dùng bút giấy ghi chép tất cả. Sáng hôm sau, Huyền
Quang lục thúng khảo của công chúa thấy có những bản ghi chép không sót câu
nào, thì ngạc nhiên tưởng là tiên, bèn xiêu lòng. Sau ñó công chúa xin về, trong
thúng có hai mươi lạng vàng Huyền Quang tặng.
Vua có ñủ chứng cớ, cho ñòi Huyền Quang về bắt làm tờ tự thú. Có câu:
Tụng ba mưới sáu quyển kinh,
Bụi trần chưa sạch, tơ tình còn vương.
Nay nhờ ơn lệnh quân vương,
Rộng dung ân xá ñội ơn nghìn trùng.
Các quan ñều quì lạy xin tha cho Huyền Quang. Một người hiến kế cho vua
như ñã kể. Nhưng phép của sư còn thiêng, bao nhiêu cỗ mặn ñều hóa chay cả.
Vua tha cho, nhưng Huyền Quang không ñược thành Phật. Có câu ngạn: "Từ
Thức tu không thành tiên, Huyền Quang tu không nên Phật"
2
.
Trong sách Huyền Quang hành
3
có kể truyện Huyền Quang nội dung tương tự
với lời kể trên. Đại thể là:
Sư Huyền Quang nổi tiếng chân tu ñược nhà vua Trần Minh Tông kính trọng,
ban mười lạng vàng. Nhưng sau ñó vua sai Nguyễn Thị Bích ñi thử, dặn lấy cho
1
Theo Tam tổ thực lục và lời kể của người Hải-dương, Bắc-ninh.
2
Theo người Diễm-xá (Bắc-ninh) kể.
3
Theo Vũ trung tùy bút thì tác giả là Nguyễn Hoàn người làng Cố-ñô (Sơn-tây) soạn bằng chữ
nôm, có lẽ nguyên văn nay ñã mất.
