939
nguy hiểm. Nhờ có áo, cô ñã hàng phục ñược rồng. Rồng biến thành một chàng
trai, sau ñó lấy cô làm vợ. Người dì ghẻ nghe tin này sợ quá hóa ñiên, bị khỉ ăn
thịt
1
.
Các dân tộc ở Tây-nguyên cũng có nhiều truyện thuộc mô-típ này. Xem truyện
của người Mơ-nông ở Khảo dị truyện Sự tích hồ Gươm (số 26, tập I).
Truyện của người Ja-rai (Djarai) Y Rít giết ñại bàng:
Có hai con ñại bàng bay tới toan ăn thịt cô gái Hơ-bia Bơ-dung ngồi dưới gốc
cây. Cô ñáp: - "Dạo này tôi gầy lắm, ñể vài tuần trăng nữa ăn mới ngon". Nghe
xuôi tai, chúng bỏ ñi. Đến ngày hẹn, người bố ñem trâu rượu mời dân làng ñến
canh giữ, hứa ai cứu ñược sẽ gả. Nhưng khi ñại bàng ñến thì nó thu hồn họ lại
làm cho mọi người ngủ say như chết. "Tôi vẫn còn gầy lắm, ñợi ba trăng nữa ăn
mới ngon". Chim hút thử máu ñầu ngón tay cô gái thấy ñúng, liền bỏ ñi. Trai
làng tỉnh dậy thì ñại bàng ñã ñi xa.
Lại sắp ñến ngày hẹn với ñại bàng. Trong làng còn sót một anh chàng nghèo
khổ là Rít ở một túp lều rách cuối làng là chưa ñược mời. Hơ-bia bèn mời anh
ñến canh giữ với các trai làng. Thấy Rít ñến, trai làng chế giễu, bắt ngủ dưới sàn
cạnh chuồng gà. Đại bàng tới thu hồn mọi người nhét vào ống tre ñút nút lại. Vì
Rít ngủ ở dưới sàn nên không ở trong số ñó. Rít lén lên chuồng Hơ-bia, chờ khi
ñại bàng thò cổ vào ñịnh bắt Hơ-bia liền rút gươm chém chết, rồi cầm ống tre
lẻn ra về. trong ñêm tối, Hơ-bia không biết là Rít, chạy theo nắm lấy vỏ gươm và
khố của ân nhân, nhưng Rít kịp thời dùng gươm cắt ñứt dây buộc vỏ gươm và
ñuôi khố ñi mất. Về ñến nhà, họ tranh công nhưng ñem so vỏ gươm và khố thì
không ai vừa cả. Sau khi Hơ-bia ñến nhà Rít so thì vừa, bèn nhận làm chồng.
Hai vợ chồng bị bố ñuổi ñi, nhưng họ làm ăn siêng năng tài giỏi, khắp nơi tôn
làm pơ-tao
2
.
Người Mèo ở Thanh-hóa có truyện Giết quỷ bốn mồm năm mũi:
Một con quỷ bốn mồm năm mũi buộc dân bản mỗi tháng phải nộp cho nó một
mạng thì nó mới không phá phách. Đến phiên anh Khó, anh mài dao chuẩn bị.
Có các con vật như ong, rùa, cáo, rắn và các cây rêu, ớt, bầu bí cùng giúp anh
trong công cuộc diệt trừ quái vật. Những con vật và loài cây nói trên tiến vào
chỗ quỷ ở. Thừa lúc nó ngủ say, các con vật xông vào ñánh trước. quỷ ñau rống
lên, chạy ra bị rêu, ớt, bầu bí làm cho ngã lăn mù mắt. Khó và trai gái trong bản
thừa dịp vác dao chém chết
3
.
1
Theo La-vây-xi-e-rơ (Laveissière). Truyện cổ tích Việt-nam.
2
Võ Quang Nhơn. Chàng Đam-thí.
3
Theo Truyện cổ dân gian Thanh-hóa, tập I.
