952
tổ ở ñâu tự nhiên về làm con nhà họ Giáp, bắt chúng ta phục dịch ngày ñêm ñến
là khổ sở!"
Trạng Hải bấy giờ nằm trong cáng, nghe lỏm ñược câu phàn nàn của dân phu
bèn sinh mối hồ nghi. Ngẫm lại, chàng thấy giữa mình với bố mẹ khuôn mặt
cũng như vóc người không có gì tương tự. Nhưng Hải vẫn không truy vấn người
lái buôn vì thấy lòng không nỡ. Nhưng cũng từ ñấy chàng bắt ñầu ñể bụng dò la.
Mãi sau mới có người mách cho biết Trạng là con một bà hàng nước nào ñó chứ
không phải là con ñẻ của ông lái buôn họ Giáp. Chẳng qua vì hiếm hoi nên ông
ta tìm cách bắt trộm về làm con mình. Điều hồ nghi trong lòng chàng vì thế càng
trở nên day dứt.
Một hôm, Trạng Hải cùng người hầu tình cờ ñến làng Công-luận, thấy ở hàng
ven ñê có một bà lão ngoài 70. Trạng sai người ñến hỏi thăm bà lão, thì bà cho
biết trước kia mình có sinh một ñứa con, năm lên bốn tuổi ra bờ sông chơi bị sẩy
chân rơi xuống sông, bây giờ sống một thân một mình không nơi nương tựa. Hỏi
có tìm ñược xác không thì bà lão cho biết vì không có tiền thuê người tìm tòi, và
không nghe ai nói tìm thấy xác, nên coi là mất tích.
Tuy chưa biết có ñích thực hay không, Trạng cũng sai người bảo bà lão:
- Quan tôi trông thấy cố già cả, chồng con không có, muốn ñem về làm phúc,
chẳng hay cố có bằng lòng không?
- Nếu quan lớn có lòng thương ñến kẻ già thì còn nói gì nữa - bà lão ñáp.
Từ ñấy bà lão ñi theo Hải ñến chỗ làm quan, cái ăn cái mặc ñược chu cấp tử tế.
Một hôm bà lão trông thấy Trạng thì bỗng òa lên khóc. Mọi người xúm lại hỏi
bà, bà lão nói:
- Trước khi ñẻ ñược con trai có cái nốt ruồi ở chân bên phải. Bây giờ tôi trông
thấy ở chân phải quan có cái nốt ruồi, tôi nhớ ñến con tôi, xin các ông tha lỗi
cho.
Bấy giờ Trạng mới tin bà lão ñích thì là mẹ mình. Hai mẹ con nhận ra nhau và
ôm nhau mà khóc. Còn người lái buôn tự biết mình có lỗi ñến thú tội với Trạng,
nhưng Trạng xét công lao của bố nuôi ñã cho mình học nhờ ñó mới có ngày hôm
nay, nên vẫn tỏ ra một lòng hiếu kính, phụng dưỡng bố mẹ nuôi và mẹ ñẻ như
nhau.
*
* *
Về sau có lần Trạng ñược vua sai làm chánh chủ khảo ñi chấm thi ở trường
Sơn-nam. Trạng ra ñầu bài hiểm hóc, học trò ứng thi không có hy vọng ñược ñỗ,
bèn bí mật bàn nhau ước ñịnh nổi dậy phá trường thi. Nghe tin, Trạng lấy làm lo
sợ phải ra ñầu bài khác ñể cho họ thi lại. Sau ñó, Trạng cho người dò la, cuối
