954
Về những truyện có tình tiết người cứu vật ñược ñền ơn (hoặc nó hóa thành cô
gái theo về làm vợ, hoặc nó giúp cho mình tìm vợ và giàu có), Việt-nam và các
dân tộc khác ñều có, tuy rằng mỗi truyện phát triển một kiểu khác nhau. Xem
thêm truyện Cứu vật vật trả ơn, cứu nhân nhân trả oán số 48, tập II và truyện
Cô gái con thần Nước mê chàng ñánh cá, số 175, tập IV. Sau ñây là một vài
truyện tiêu biểu:
Truyện của người Choang: Anh Ba và quan thổ ty:
Một cụ già trước khi tắt thở bảo ba con mỗi người kiếm nghề làm ăn. Vì lười,
người anh cả tiêu hết tiền, chết ñói. Người thứ hai học nghề trồng rau, người thứ
ba nghề câu cá. Một hôm người anh em câu ñược một con cá ñáp, về mổ bụng
thấy một con cá chép vàng ñang còn thoi thóp. Anh thả vào chậu, cá chép sống
lại, nhưng một hôm anh ñi vắng cá biến mất. Buồn rầu, anh ñi chơi ven sông,
bỗng gặp một chàng trai (không phải là cô gái như truyện của ta) tự xưng là cá
vàng vốn là con Long vương, mời anh xuống chơi ñể ñền ơn cứu mạng. Long
vương yêu quý tặng anh nhiều vàng bạc, nhưng nghe lời dặn của cá vàng, anh từ
chối tất cả, khi ra về chỉ xin con gà trắng. Từ ñấy ngày nào ñi câu về anh cũng
thấy cơm canh sẵn sàng. Sau ñó một hôm anh giả vờ ñi câu nửa ñường lộn về,
thì thấy một cô gái ñẹp. Cô gái ñang lúng túng toan chui vào lồng gà nhưng
không kịp. Đó là con gái Long vương. Hai người trở thành vợ chồng.
Thổ ty thấy vợ anh ñẹp muốn bắt, liền buộc anh phải nộp một trăm hai mươi
con cá chép, mỗi con mười bảy lạng, con nào cũng ñỏ như nhau. Vợ anh lấy
giấy ñỏ cắt ñủ một trăm hai mươi miếng rồi hóa thành cá nộp cho thổ ty. Lần thứ
hai, thổ ty lại bắt dệt một tấm vải màu xanh da trời dài bằng con ñường ñi. Vợ
anh xuống sông ñưa lên một quả bầu thần, ước một cái có ngay tấm vải. Lần thứ
ba, hắn lại bắt nộp một ñàn dê ñỏ, anh ñều có ñủ. Lại bắt nộp một trăm hai mươi
con quái vật. Anh cũng nộp ngay. Nhưng quái vật lại ñòi thổ ty cho chúng ăn
dầu, ăn xong nửa ñêm chúng la hét om sòm. Thổ ty châm ñèn không ngờ lửa bén
vào quái vật. Nóng quá chúng chạy khắp nơi. Cơ nghiệp của thổ ty cháy hết
1
.
Truyện của người Mèo Tiếng khèn Tồng Páo:
Tồng Páo mồ côi ñi ở chăn bò cho bà cô. Sợ anh quyến rũ con gái, bà ñuổi anh
ra khỏi nhà. Giúp ñỡ cho người, anh lên núi học ñược nghề thổi khèn với một cụ
già. Thành nghề, anh ñược cụ cho chiếc khèn. Cô gái con vua Thủy mê tiếng
khèn của anh, mời anh xuống Long cung giúp vui trong lễ của vua Thủy; nhân
ñó anh dạy cho cô gái thổi khèn. Khi vua trả công, anh chỉ xin cái cốc bé như lời
mớm của cô gái. Nhưng cốc bé lại chính là con gái con vua Thủy. Hai người trở
thành vợ chồng có lâu ñài, súc vật, của cải, v.v... Tiếng khèn Tồng Páo làm
Ngọc Hoàng say mê. Nhưng khi Ngọc Hoàng thấy mặt vợ anh thì ñòi ñổi vợ -
1
Theo Truyện dân gian Trung-quốc, ñã dẫn.
