955
chín lấy một. Nhờ mưu vợ, anh lên kiệu về trời làm Ngọc Hoàng còn Ngọc
Hoàng sau ñó bị giết chết. Đoạn cuối còn thêm chi tiết: Con trai anh (do cô gái
con vua Thủy bấy giờ ñã trốn về Long cung, ñẻ ra) cùng mẹ lên trời tìm bố. Sau
khi trải qua một vài thử thách, Ngọc Hoàng tức Tồng Páo gặp lại vợ và con
1
.
Ở truyện của người Ma-rốc (Maroc) thì cốt truyện lại phát triển theo một
hướng khác:
Một người câu cá nghèo một hôm thả lưới cùng với người con trai, lần thứ
nhất ñược một con lừa chết, lần thứ hai một hòn ñá, lần thứ ba mới ñược một
con cá lớn. Trong khi người bố bận việc về nhà trước thì người con vì thấy cá
khóc nên tỏ lòng thương hại, ñã thả cá xuống nước. Sau ñó, sợ bố ñánh mắng
anh bỏ ñi một mạch. Dọc ñường anh gặp một người con trai chào ñón rất niềm
nở, rồi rủ anh ñi ñến một thành phố nọ, luôn luôn tiếp ñãi rất ân cần. Đi qua một
cửa hiệu tơ lụa có nhiều hàng ñẹp, thấy anh trầm trồ có vẻ ưa thích, người con
trai lạ thuê ngay một cửa hàng còn lớn hơn nhiều cho anh quản lý. Ở ñây có lắm
thứ hàng quý lạ, thu hút sự chú ý của mọi người. Vua thấy anh giàu có mời anh
ñến ăn tiệc và cho phép anh tự do thăm các cung ñiện. Anh gặp công chúa và
ñược công chúa mời uống chè. Một hôm, anh thấy buồn, người trai lạ hỏi lý do,
anh nói muốn lấy công chúa mà không biết làm sao: - "Dễ lắm, người trai lạ nói,
anh cứ ñến hỏi có gì ta sẽ liệu". Hôm sau anh ngỏ lời với vua. Vua bàn với
hoàng hậu. Hoàng hậu ñưa ra một viên ngọc quý bảo anh phải mang một viên
giống thế ñến làm sính lễ. Người trai lạ cho anh cả một túi ngọc quý. Anh mang
ñến cho vua và ñược ở trong cung với công chúa. Anh ở lỳ ñấy ñến một năm,
quên mất lời hẹn với bạn. Sau ñó bạn cũng giúp anh ñưa công chúa về thăm quê
bằng cách chuẩn bị chỗ ăn chỗ nghỉ dọc ñường rất chu ñáo. Khi gần ñến quê,
bạn nói thật cho anh biết mình vốn là con cá bị bắt dạo nọ cốt giúp anh ñể trả ơn.
Rồi lại cho anh một thứ bột ñể khi cần thì rắc một ít vào chỗ câu cá năm xưa, nó
sẽ ñến giúp
2
.
Ở truyện của Ả-rập (Arabie) sưu tầm ở Cai-rô (Le Caire), thì cốt truyện còn
phát triển khác hơn:
Mô-ham-mết, con một người câu cá, do trả lại sự sống cho một con cá mà
mình câu ñược, nên ñược nó trả ơn bằng cách giúp anh ñến cung vua, lập ñược
nhiều công trạng. Vua muốn vỗ ơn anh. Một ñại thần bày cho vua kế sai anh ñi
hỏi công chúa ở xứ Đất-xanh ñầy nguy hiểm. Cá bảo anh ñòi vua một chiếc tàu
vàng. Vua cho. Cá dẫn ñường cho tàu chạy. Đến nơi thấy tàu ñẹp mọi người ñổ
xô ra xem, trong ñó có công chúa; chờ công chúa bước lên khoang, anh cho tàu
chạy về nước. Công chúa ném nhẫn xuống biển. Cá ñớp lấy. Đưa về, vua muốn
lấy công chúa. Công chúa ñòi phải tìm cho ñược chiếc nhẫn cưới dưới biển mới
1
Theo Truyện cổ Việt-bắc, ñã dẫn.
2
Theo Mô-ha-mết En Pha-si (Mohamed El Fasi), sách ñã dẫn.
