962
nhau biết việc bí mật của họ bị bại lộ. Nổi giận, họ lấy ñá lấp giếng lại. A-bu Ni-
út-tin bị chết dưới giếng.
Truyện của người Xa-ri-kô-li (ở Trung Á, phía Tây cao nguyên Pa-mia
(Pamir)) không nói ñến giếng mà nói ñến cái hang:
Có hai anh bạn Thiện và Ác cùng ñi với nhau. Mấy ngày ñầu họ ăn lương thực
của Thiện. Ăn hết rồi, Ác ñòi Thiện phải chọc một con mắt thì mới cho anh ăn
vào lương thực của mình. Bữa thứ hai hắn bắt anh chọc nốt con mắt kia. Cuối
cùng, hắn bỏ người bạn lại dọc ñường. Thiện ẩn vào một cái hang. Đêm lại, anh
nghe có ba con vật: chó sói, gấu và chồn nói chuyện với nhau về một nàng công
chúa bị mù và cách chữa mù bằng một thứ cây và một thứ nước giếng ở gần
hang. Thiện ñi tìm thuốc chữa lành mắt mình lại ñến kinh ñô chữa lành mắt cho
công chúa, ñược vua kén làm phò mã. Khi gặp Ác, Thiện cũng kể chuyện mình
cho Ác nghe. Ác bèn cũng mò ñến cái hang kia, nhưng ban ñêm, các con vật
nghe tiếng ñộng của Ác bèn xúm lại vồ chết.
Một loạt truyện ở Á và Âu tuy không nói ñến giếng hay hang nhưng ñều có
tình tiết tương tự. Dưới ñây là một vài truyện tiêu biểu:
Truyện của người Kiếc-ghi-dơ (Kirghizs) giống truyện vừa kể ở chỗ cũng có
hai nhân vật Thiện và Ác (nhưng khi ăn ñến chỗ lương thực của Ác, thì ở ñây,
Ác ñòi phải cắt hai tai và chọc hai mắt Thiện). Khi bị bỏ ở rừng, Thiện nghe câu
chuyện của ba con vật: hổ, chồn và chó sói. Chồn nói ñến một thứ cây chữa lành
tai và lành mắt. Hổ nói ñến một con chó nọ, xương nó có thể làm cho người chết
sống lại. Còn con chó sói mách một chỗ có một khối vàng to bằng ñầu người.
Sáng dậy, Thiện ñi tìm cây quý, tự chữa lành tai và mắt, rồi ñi nhặt khối vàng,
ñoạn lấy một số vàng mua lại con chó quý. Tới một nước nọ, Thiện lấy xương
chó chữa cho vua sống lại. Để tạ ơn, vua gả công chúa cho anh. Khi Ác nghe kể
câu chuyện, liền giục Thiện cắt tai, chọc mắt cho mình và ñưa mình ñến rừng ñể
mong cũng ñược phú quý, nhưng hắn ñã bị ba con vật kia vồ chết.
Người Kiếc-ghi-dơ còn có một truyện khác: có ba vị hoàng tử cùng nhau lên
ñường ñể tìm một con chim họa mi biết nói mà vua cha nằm mộng thấy, hứa
thưởng cái ngai vàng cho người nào tìm ra. Hoàng ñế trẻ là Hem-ra sau ñó trở
thành chồng một nàng tiên, và nhờ vợ, cuối cùng anh làm chủ ñược con chim
màu nhiệm. Về ñến một quán hàng, anh gặp lại hai người anh lúc này ñã trở
thành nô lệ cho người hầu làm bếp. Hem-ra lấy tiền ra chuộc và ñưa hai anh về.
Dọc ñường, hai người móc mắt Hem-ra quẳng xuống giếng, ñoạn lấy chim mang
về. Khi gặp vua, chim mách vua biết tình hình của Hem-ra. Trong khi ñó, nhờ có
nùi tóc của vợ mang theo, Hem-ra gọi nàng tiên ñến cứu anh lên khỏi giếng.
Truyện của người U-dơ-bếch (Ouzbeks):
