971
Các truyện trên có lẽ bắt nguồn từ truyện Vua nước Ba-la-nại (Bénarès) nghe
tiếng gọi ở bãi tha ma trong Tạp bảo tàng kinh (ñược dịch ra chữ Hán từ năm
472):
Xưa ở Ba-la-nại có một ông vua tên là Bơ-ra-ma-ya-xa, ñêm nào cũng nghe ở
bãi tha ma có tiếng gọi: "Ôi vua! Ôi vua!" ñến ba lần. Vua kể lại cho các thầy
Bà-la-môn, các nhà chiêm tinh, thầy bói ñể hỏi ý kiến. Họ ñáp: "Nên cho một
người nào can ñảm ra ñấy xem sao". Vua treo giải năm trăm ñồng vàng cho
người nào dám ra chỗ ấy. Có một chàng mồ côi nghèo khổ nhận ñi. Khi nghe
tiếng gọi, hắn hỏi, thì có tiếng ñáp: "Ta là kho vàng chôn cất ở vùng Tai-sò.
Đêm nào ta cũng gọi vua ñể ñưa vàng ñến cho vua mà vua không hề trả lời. Nay
anh ñáp lời thì ta cho riêng anh. Ngày mai ta cùng bảy người nữa ñến nhà ñấy".
"Tôi phải làm gì ñể ñón tiếp ñây?". "Quét dọn nhà cho sạch, cắm hoa và trang
hoàng. Dọn ăn cho bảy nhà sư và ta. Khi cho uống thì anh cầm gậy lần lượt ñánh
vào ñầu mỗi người, và chỉ cho họ ñi vào nơi mà anh chuẩn bị chứa của". Chàng
ta trở về kiếm ñiều nói dối vua. Với năm trăm ñồng vàng tiền thưởng anh về lo
liệu mọi thứ, lại có một phó cạo ñến cạo mặt cho mình. Quả nhiên khách y hẹn
ñến, anh lần lượt giáng gậy vào ñầu mỗi người và bỗng dưng họ biến thành
những vại tiền vàng. Phó cạo nhìn trộm qua khe cửa thấy thế, cũng bắt chước
mời tám thầy tu ñến nhà mình và cũng nện cho mỗi người một gậy y như chàng
mồ côi ñã làm. Nhưng mấy thầy tu bị ñánh nằm lăn lóc trong vũng máu, trừ một
người thoát ñược kêu cứu ầm ĩ. Vua sai bắt phó cạo giải ñến. Hắn kể cho vua
nghe ñầu ñuôi. Vua sai người ñến khám nhà chàng mồ côi, nhưng khi họ toan
chiếm kho vàng thì vàng ñã biến thành những con rắn ñộc, miệng phun ra lửa.
Vua phán: "Của ấy thật là sở hữu của nó!"
1
.
Một số truyện dưới ñây có chủ ñề "giàu sang có số" với hình tượng vàng biến
thành rắn, khi nó vào tay kẻ không xứng ñáng ñược hưởng. Ví dụ:
Truyện Việt-nam do người miền Nam kể: Cô hồn ñền ơn.
Một ông bá hộ chăm cúng cô hồn vào ngày rằm tháng bảy. Một người hàng
dầu ñầu ñêm ngủ ở bãi tha ma nghe ma nói chuyện với nhau rằng: "Ông ấy có
lòng tốt nhưng cúng không tinh khiết vì lá chuối vấy máu". Hắn kể lại cho ông
bá hộ nghe. Ông này biện một lễ cúng khác. Đêm lại, người hàng dầu lại nghe
ma nói với nhau: "Lễ cúng lần này vẫn ô uế vì nấu phải củi chuồng lợn". Nghe
người hàng dầu mách, bá hộ vẫn không nản, bèn nhờ nhà chùa biện lễ cúng lần
thứ ba. Hôm sau, người hàng dầu nghe chúng nói: "Một trăm ngày nữa sẽ ñền
ơn". Vì tham lam, hắn không thông báo tin này cho bá hộ. Đúng ngày, hăn rình
ở cửa nhà bá hộ quả thấy có ma khiêng ba cái chum ñến ñặt trước sân. Mở ra
hắn thấy vàng bạc nhưng khi thò tay vào thì lại là rắn. Hắn sợ rụt tay lại, thì rắn
1
Dẫn trong BEFEO (1904)
