977
ñược. Anh ta kêu: - "Đưa tôi ñến núi vàng mới phải". Lũ khỉ sợ, quẳng anh, anh
bị gãy lưng chết
1
.
Người Nùng có chuyện Chàng trồng bí:
Có hai anh em mồ côi. Sau ñó người anh lấy vợ. Một hôm chị dâu vu vạ rằng
em ñịnh làm nhục mình. Nghe vậy, người anh bèn tống cổ em ñi. Em lên núi phá
hoang ñịnh trồng bí, bèn về xin anh một ít hạt giống. Chị dâu không cho, em
nhặt ñược hai hạt bí rơi về trỉa. Không ngờ mọc lên hai cây bí tốt lạ lùng, quả
ngon và thơm, người ta tranh nhau mua. Đêm ñến, em lên rẫy canh. Trong lúc
ñang ngủ có một ñàn khỉ kéo nhau ñến. Chúng bảo: - "Ông chủ nương bí chết,
nên khiêng vào hang vàng ñể ñền ơn". Nhờ vậy, em lấy ñược vàng về.
Thấy em giàu có, người anh ñòi ñể mình ñi rẫy thay. Chị dâu nấu cơm cho
chồng ăn thật no ñể có sức gánh về nhiều vàng. Nửa ñường vì ăn quá no, người
anh tuôn ra một tràng rắm. Đàn khỉ bảo nhau: "Ông chủ chết thối rồi, quẳng ñi
thôi!". Người anh nói: - "Ấy phải ñưa ta ñến hang vàng chứ!". Chúng sợ quá
quẳng anh xuống dốc, chết
2
.
Truyện của người Mèo cũng có hai anh em mồ côi và một chị dâu xúi bẩy
chồng ñuổi em. Em cũng nhặt ñược hai hạt giống rơi - nhưng ở ñây là lúa mạch -
sau khi xin anh chị không ñược. Hai hạt tự nhiên mọc ñầy ñám nương. Em làm
chòi canh. Khỉ ñến ăn, em ñuổi. Ở ñây truyện lại phần nào giống với truyện Cây
khế (xem Khảo dị truyện số 58, tập II), khỉ bảo anh: - "Ăn một bông lúa trả một
cục vàng". Ăn no, chúng bảo anh giả chết ñể chúng khiêng ñi, ai hỏi cũng không
nói, ai gọi cũng không thưa, ñưa ñến một nơi lấy vàng. Anh bèn ñể chúng
khiêng. Dọc ñường nghe có tiếng trao ñổi: - "Đứa này chết à? Chôn nó ở núi
vàng hay núi bạc?". "Xác nó thơm chôn núi vàng". Đến một cái hang, chúng ñặt
anh xuống bảo: "Vàng ñấy, lấy ñi".
Thấy em trở nên giàu có, người anh ñổi tài sản của mình ñể lấy nương lúa
mạch. Khỉ cũng ñến ăn và hứa như trên. Cũng như truyện của người Nùng, khi
ra ñi hắn nghe lời vợ cố ăn thật no ñể có sức mang vàng, nên khi ñàn khỉ hỏi
nhau, hắn ñau bụng không nén ñược cái rắm. Chúng nó bảo: - "Thằng này bụng
trương sắp vỡ, thối quá!". Bèn quẳng xuống vực
3
.
Đồng bào Ca-tu có hai truyện:
1. Có hai anh em A-lan và A-ly mồ côi từ nhỏ. Khi A-lan lấy vợ thì giành lấy
hết tài sản, chỉ cho em một ñòn xóc và một cái rựa. Em ñi ñốn củi ngủ ở gốc cây
ña ven rừng. Một hôm nằm chiêm bao thấy mình trèo lên bó củi, tự nhiên bó củi
chạy thẳng xuống chợ. Tỉnh dậy anh làm thử, quả ñúng. Từ ñấy anh ñược nhiều
1
Theo Lăng-ñờ, Truyện cổ tích Champa.
2
Theo Hoàng Quyết, ñã dẫn.
3
Theo Truyện cổ dân tộc Mèo, ñã dẫn.
