LỊCH SỬ DÂN TỘC MỸ - Trang 489

xuyên qua Eo biển Bering và trở thành một nhà văn nổi tiếng thế giới
chuyên viết truyện phiêu lưu mạo hiểm. Năm 1906, ông viết cuốn tiểu
thuyết The Iron Hell (Gót chân sắt), cảnh báo về một nước Mỹ phát-xít, về
tình bằng hữu lý tưởng của con người trong chủ nghĩa xã hội. Thông qua
diễn biến, thông qua nhân vật, ông lên tiếng kết án hệ thống Mỹ:

Đối diện thực tế con người hiện đại sống bất hạnh hơn và sản sinh ra quyền
lực mạnh mẽ gấp hàng nghìn lần so với con người thời kỳ ăn lông ở lỗ, thì
không có kết luận nào khác ngoài việc khẳng định rằng, giai cấp tư bản đã
quản lý tồi, một cách ác độc và ích kỷ.

Và với đòn tấn công đó, thì có tầm nhìn:

Chúng ta đừng phá hủy những cỗ máy tuyệt vời có thể sản xuất các sản
phẩm một cách hiệu quả và kinh tế. Nhưng chúng ta hãy kiểm soát chúng.
Chúng ta phải được hưởng lợi nhuận từ tính hiệu quả và kinh tế của chúng.
Chúng ta hãy điều khiển chúng vì mục đích của chúng ta. Thưa các vị, đó
chính là chủ nghĩa xã hội…

Đó là quãng thời gian tiểu thuyết gia Henry James đi vòng quanh nước Mỹ
năm 1904 và chứng kiến đất nước này như một “khu vườn Rappacini khổng
lồ, được sắp xếp với các độc dược của khát vọng tiền bạc”.

“Những kẻ bới xấu”, những người chuyên khuấy bùn bươi rác, góp phần
vào bầu không khí bất đồng quan điểm bằng cách thuần túy kể lại những gì
mà họ thấy. Một số tạp chí phát hành rộng rãi và đặc biệt quan tâm tới lợi
nhuận đã cho đăng các bài: Phát hiện của Ida Tarbell về công ty Standard
Oil; chùm truyện của Lincoln Steffens về nạn tham nhũng tại các thành phố
lớn của Mỹ.

Năm 1900, cả chủ nghĩa yêu nước trong chiến tranh lẫn sự thu hút năng
lượng vào các cuộc bầu cử đều có thể che giấu các vấn đề của chế độ. Quá