TRĂNG HUYẾT - Trang 334

đảng, xem đảng còn hơn mạng sống của mình. Nghĩa là phải có một đảng
cách mạng thường trực. Đi theo chủ nghĩa bôn-sê-vich là đáp ứng đầy đủ cả
hai yêu cầu thu hồi độc lập dân tộc và thiết lập công bằng xã hội. Trước
mắt, chỉ một mình học thuyết của Lênin thôi cũng đủ để có thể giải phóng
các dân tộc thuộc địa như chúng ta. Sâu xa hơn, chỉ có chủ nghĩa Mác–Lê
mới có khả năng giải thoát chúng ta khỏi sự sỉ nhục suốt đời nô lệ và nghèo
đói trước mặt bọn ngoại nhân đáng kinh tởm!
Trần văn Hiếu nhìn con trai, mặt không để lộ cảm xúc:
- Con cũng biết khá rõ rằng có những người Tây tốt - như quan ba Devraux
- họ có lòng thương mến sâu xa xứ sở chúng ta. Tình trạng quá lệ thuộc vào
người Pháp là một thực tế kéo dài sáu bảy chục năm nay, đã ăn thành nếp
trong trí óc con người và phần thành giai tầng xã hội nên không dễ chấm
dứt hay xóa sạch trong một thời gian ngắn. Nhưng lúc này mọi sự đang
thay đổi. Nếu chúng ta hoạt động bình tĩnh và có phương pháp thì Hoàng
đế Bảo Đại có thể trở thành vị quốc chủ hiện đại đầu tiên - được người
Pháp cố vấn nhưng do mình cai trị với quyền hành độc lập rộng rãi hơn.
Phái tránh bạo động hoặc gây quá nhiều xung động trong dân tộc, đưa tới
cảnh nội chiến, máu đổ thịt rơi. Thà chấp nhận đường lối Pháp-Việt đề huề
để phục hưng đất nước, nâng cao dân trí, chấn hưng dân khí, cải thiện dân
sinh. Bước đầu tiên mà cha đang cùng với đồng liêu ở Trung kỳ cũng như
các nhân sĩ ở Nam kỳ vận động là yêu cầu người Pháp tái cứu xét, thực
hiện đúng theo các điều khoản được qui định trong Hiệp ước Patenôtre năm
1884, tăng quyền cho Hoàng đế, từ đó tiến tới một chế độ quân chủ lập
hiến.
Kim khịt mũi chế nhạo:
- Thật ảo tưởng và thơ ngây khi trông chờ lũ thực dân đế quốc giúp dân tộc
bị đô hộ thu hồi độc lập, tự lực cánh sinh! Cũng thật không tưởng và tham
lam khi vừa muốn làm một nhà cải cách vừa muốn ôm riết những đặc
quyền đặc lợi bất chính của dòng họ mình, của giai cấp mình! Bọn Tây sẽ
chỉ mãi mãi sử dụng chúng ta như chúng ta sử dụng con trâu con ngựa.
Chúngï chỉ thương mến những tài nguyên phong phú chúngï có thể moi
móc từ đất đai của chúng ta.