nữa ».
Nói xong, liền cáo từ mà lánh về phòng nghỉ.
Trong lúc vua Hàm-Nghi nói chuyện với Rheinart, một sĩ-
quan Pháp nấp sau cửa, chụp được một bức ảnh. Ảnh ấy
Nam-triều gửi đi khắp các tỉnh để loan báo cho dân biết là
vua Hàm-Nghi đã bị bắt.
4 giờ sáng 25 tháng Một, trời mưa như rội nước, Trung-úy
Bonnefoy đưa vua Hàm-Nghi xuống thuyền đi Lăng-cô. Ngồi
dưới thuyền, Trung-úy nói cho vua biết rằng Trung-úy được
lệnh đưa vua ra pháo-thuyền « La Comète » để giải vào
Saigon.
Vua Hàm-Nghi tiếp câu nói ấy một cách rất thản-nhiên.
Duy có đứa bé hầu vua thấy nói đường xá xa xôi, liền xin cáo
về.
Nhà vua tuy ít ngủ, nhưng mặt không hề biến sắc.
Tới Hải-vân-quan, vua Hàm-Nghi ban cho người lính theo
hầu từ Đông-ca một đồng tiền vàng. Dọc đường, Trung-úy
Bonnefoy cố dò hỏi về Tôn-thất-Thuyết. Nhưng vua Hàm-
Nghi không đáp, hoặc chỉ trả lời bằng những câu vắn tắt :
« Tôi không biết Tôn-thất-Thuyết là ai hết ! » hay « Tôi
không hiểu ông hỏi để làm gì ? » Khi đi khỏi Hải-vân-quan,
Trung-úy muốn khích-động lòng phẫn-nộ của vua Hàm-Nghi,
chỉ pháo-thuyền « La Comète », nói : « Chỉ vì Tôn-thất-
Thuyết mà ngài sắp phải bước xuống chiếc tầu kia để xa lìa
tổ-quốc ».
Vua Hàm-Nghi quay lại đáp : « Tôi xin ông đừng nhắc
