Champeaux che chở.
Triều-đình Huế cũng biết là mình ở vào trường-hợp khó-
khăn nên đã phái hai chiếc tàu nhỏ đi Bắc-hải mượn quân
cứu-viện của Tàu. Nhưng hai chiếc tàu này, khi vừa ra đến
cửa Thuận thì bị chiến-hạm Atalante của hải quân Pháp đón
bắt.
Tiếp, lại nhận được tin quân Hoàng-kế-Viêm bị thất-bại ở
Sơn-tây, Nguyễn-văn-Tường biết rằng nếu chống với người
Pháp vào lúc này tất nguy, nên chịu gây cuộc hòa-hảo với
lãnh-sự Pháp. Theo lời yêu cầu của De Champeaux, triều-
đình Huế mang Hầu Chuyên ra kết án xử-tử, vì Chuyên tình
nguyện như thế để cứu cho thế nước.
Nam-triều phải đền cho các nhà bị nạn ngót 10.000$.
Nhưng đến 13 tháng Chạp 1883 lại có lệnh bí mật của
đảng Văn-thân, khuyên dân đúc khí giới và trừ bọn « thù
chung ». Đảng này định cử sự vào giữa khoảng mồng 2 và
mồng 8 tháng Giêng 1884.
Triều đình sợ rằng việc này có hại đến cuộc điều đình của
hai nước nên ra lệnh hoãn. Song, vì ở xa xôi quá, miền bắc
tỉnh Thanh-hóa không nhận được lệnh. Đảng Văn-thân ở
miền này giết mất 7 giáo-sĩ ngoại-quốc, một giáo-sĩ bản xứ,
63 thầy dòng và linh hai trăm giáo dân. Số nhà thờ bị đốt là
242 nóc.
Các quan-lại có dự vào việc này bề ngoài cũng có bị trừng
phạt. Cách đó không bao lâu thì lại có một tờ dụ cổ-động dân
chúng bài Pháp. Và triều-đình đốc-thúc các quan địa phương
khai phá các đường núi, sửa sang các nơi như Vạn-xuân,
