Thống-soái phái luôn một thủy đội trong có năm chiến hạm :
Lion, Pluvier, Hugon, Chateau-Iquem và Eclaireur chở một lữ
đoàn bộ binh do Thiếu-tá Beaumont chỉ huy, ra đánh thành
Động-hải (Đồng-hới).
5 giờ 30 sáng 19 tháng Bảy, quân Pháp đổ-bộ, đến 8 giờ
30 sáng thì lập thành đội-ngũ tiến vào thành. Thành bỏ
không, 10 giờ sáng quân Pháp lấy được thành mà không phải
bắn một phát súng nào hết. Nam-quân đã thu cả kho-tàng và
khí-giới rút ra khỏi thành. Trong thành chỉ còn bỏ lại vài khẩu
súng bắn bằng đá và những khẩu thần-công cũ, rỉ.
Ngay chiều 19, đại-đội quay về cửa Thuận, lưu lại Động-
hải một đội quân nhỏ để giữ thành.
Trong thời-gian ở Động-hải, đội quân này phái người đi
do-thám, tìm được con đường khuất-khúc ở chân núi, song-
hành với quan lộ. Đường hiểm-trở và rất kín đáo do Nam-
triều khai phá từ năm 1883, lấy lối giao-thông từ Huế ra Bắc.
Dọc đường có trạm cho quân đóng, phòng khi Nam-triều thất
thế thì do đường này mà chạy ra Bắc-kỳ.
Tại Vạn-xuân, quân Pháp tìm ra được hai kho vàng bạc và
châu báu do Tôn-thất-Thuyết cho trang ra tích sẵn, dự-bị có
lúc dùng. Những của cải ấy chôn dưới đất và xếp gỗ lên trên.
Một nơi được ước một triệu quan, một nơi nữa được 1 triệu
250.000 quan. Những của cải này bị quân Pháp thu lấy và bỏ
vào công-khố của Chánh-phủ Bảo-hộ.
Thành Động-hải thất-thủ, đường ra Bắc bị chẹn ngang
đường Quảng-bình. Thuyết sợ quân Pháp tụ đóng ở cửa Nhật-
lệ nên không dám tiến đánh, đành phải đưa vua Hàm-nghi
