giao-thiệp cũ với Trung-hoa, có ý mượn sức người Tàu để trừ
người Pháp.
Việc làm của vua Tự-đức trái với hiệp-ước Pháp-Nam.
Ngày 13 tháng Ba 1882, Le Myre de Vilers là Thống-đốc
Nam-kỳ có gửi một bức thư ra trách vua Tự-Đức.
Cuộc xung-đột này chưa giải quyết thì lại xẩy ra việc Le
Myre de Vilers cử Thiếu-tá Henri Rivière ra Bắc để án ngữ
thành Hà-nội.
Le Myre de Vilers hẹn Thiếu-tá Henri Rivière không được
động binh. Quân Pháp đóng ở tô giới, quân Nam giữ trong
thành. Bản ý Le Myre de Vilers là cho Thiếu-tá Rivière ra thị
uy ở Bắc-kỳ để giúp thanh thế cho Rheinart, ngoại giao ủy-
viên Pháp trong lúc điều đình với Nam-triều ở Huế.
Nhưng Henri Rivière vốn chủ chiến nên khi viết thư về
Sài-gòn, có câu : « Lớp này chúng ta phải cố đứng vững ở
Bắc-kỳ »
. Rồi y bắn vào thành Hà-nội, rồi y cướp thành.
Được tin, Nam-triều tức giận. Rheinart, vì thế mà hỏng việc,
phải rời Huế vô Sài-gòn.
Hai tháng sau, ngày 19 tháng Năm 1883 thì Henri Rivière
bị quân cờ đen giết ở ô Cầu-giấy (Hà-nội).
Sợi giây giao thiệp đứt.
Ngọn lửa chiến tranh vừa tắt, nhân cơ hội này lại bùng
lên.
Khi tin Henri Rivière bị giết về đến Paris, Nghị-viện lập
tức bàn ngay việc phái viện-binh sang đánh An-nam và có
gửi bức điện sau này cho chức Thống-đốc Nam-kỳ : « Toàn-
