BÀI SỬ KHÁC CHO VIỆT NAM - Trang 297

Vọng (Hà Tây) tự cho phép có quyền xử tử

những ai lấn chiếm ruộng đất

đã phân phối xong! Bằng chứng đó có vẻ cho thấy tính chất lộng quyền của
làng xã trong biến loạn mà nổi bật nhất là vụ xã Đa Giá Thượng (Ninh
Bình) chận bắt, cướp của giết người suốt trong 20 năm (1594), và bằng
chứng từ Phạm Đình Hổ trong thế kỉ XVIII (cho đến 1800) về tình trạng
một làng trong huyện Đường An của ông, hàng năm đã chận bắt người, giết
để tế thần và cùng hưởng “lộc” thần thánh – vùng Hải Dương đó cũng là
nơi của loạn lạc lâu dài. Tuy nhiên cái ảo tưởng về quyền lực lẻ tẻ ở cơ sở
đó sẽ mất đi khi ta nhìn ra các bằng cớ về áp lực từ trung ương xuống buộc
làng phải thi hành những nhiệm vụ không dễ dàng thực hiện tí nào. Vấn đề
sưu thuế là chuyện thường tình. Điều đáng thấy là trách nhiệm tập thể được
triều đình buộc vào tròng làng xã – một nguyên tắc cai trị căn bản có hiệu
quả đến nỗi người Pháp sau này lúc mới đến cũng bắt chước theo. Kẻ làm
loạn là dân làng, triều đình phạt xã, khi quan tróc nã tội phạm làng phải
cung ứng cơm rượu hàng trăm mâm, và nạp tiền, khiến làng phải bắt con
cháu phạm nhân nộp bù (lệnh chỉ 1655.) Lệnh phạt tập thể có khi rất nặng
đến ngạc nhiên: Một người phạm tội, anh em không có tiền trả, làng bị phạt
thay đến 800 quan (bia 1663,) trong khi việc dựng đình mới vào khoảng
thời gian gần đó (1670) tuy có kể thêm vật dụng nhưng số tiền chỉ lên đến
160 quan!

Tình trạng “tự quản,” tự tìm thu nhập trong thế chịu đựng như vậy

khiến làng xã phát triển một sinh hoạt thành nếp nổi bật trong thế kỉ XVII:
lập hậu.

Nhà nghiên cứu ngày nay (Phạm Thị Thuỳ Vinh 2006) sục sạo

trong các thác bản, thấy bia hậu chiếm đến hơn một nửa trong số lượng bia
của thế kỉ XVII, XVIII. Tuy tác giả đã căn cứ vào đó mà quả quyết rằng:
“Lệ lập hậu chỉ có từ thế kỉ XVII trở đi” nhưng chứng dẫn từ các nguồn
khác cho thấy dấu hiệu khởi đầu nổi bật là từ những nhu cầu, tính toán của
tư nhân tận thời Lê sơ. Chỉ đến thời gian sau này chúng mới trở nên phồn
tạp đến mức trở nên thường tình. Có trường hợp lập hậu nổi danh nhất
nhưng khuất lấp vì nhân vật được thờ cúng lại vượt quá giá trị ban đầu của
một hồn ma để trở thành bậc thần thánh thiêng liêng. Đó là việc lập hậu vì

Liên Kết Chia Sẽ

** Đây là liên kết chia sẻ bới cộng đồng người dùng, chúng tôi không chịu trách nhiệm gì về nội dung của các thông tin này. Nếu có liên kết nào không phù hợp xin hãy báo cho admin.