ấy đã không trải nghiệm bất kì cái gì, nhưng trí tuệ của ông ấy hiểu
thấu... trí tuệ của ông ấy thực sự sắc bén. Ông ấy thuộc về những
người trí thức cao nhất của toàn thể lịch sử nhân loại; có rất ít người
tranh đua được với ông ấy. Chỉ thỉnh thoảng...
Socrates có một người như vậy, Plato. Socrates là trái tim của giáo
huấn, Plato là cái đầu. Đích xác cùng điều này đã được lặp lại trong
trường hợp của Gurdjieff: Gurdjieff là trái tim, Ouspensky trở thành
cái đầu. Và nếu tôi phải chọn giữa hai người, chọn lựa của tôi sẽ là
Ouspensky, không phải Plato. Ouspensky đơn giản là không thể tin
được; sáng suốt của ông ấy, không có bất kì việc tự nhận ra nào, là
chính xác tới mức bất kì người nào đã không trải nghiệm sẽ nghĩ
rằng Ouspensky là Phật, là Christ. Chỉ vị phật có khả năng phát hiện
ra thiếu sót, bất kì người nào khác đều không. Thiếu sót có đó
nhưng bình thường không thể nào bị phát hiện.
Ông ấy bắt đầu viết sách về Gurdjieff. Ông ấy đã viết một trong
những đóng góp vĩ đại nhất của ông, Đi tìm điều huyền bí, thế rồi
ông ấy viết Con đường thứ tư. Và hai cuốn sách này đã giới thiệu
Gurdjieff cho thế giới; bằng không, ông này chắc vẫn còn là một
Thầy tuyệt đối không được biết tới. Có thể vài người đã có tiếp xúc
cá nhân với ông này và chắc đã được lợi, nhưng Ouspensky đã làm
cho ông này thành sẵn có cho hàng triệu người.
Nhưng khi những cuốn sách đó lan rộng khắp thế giới và hàng
nghìn người bắt đầu đi tới Gurdjieff, Ouspensky cũng trở nên rất bản
ngã - một cách tự nhiên, vì ông ấy đã là nguyên nhân của toàn thể
sự việc này. Thực ra, ông ấy đã bắt đầu nghĩ, "Không có mình,
Gurdjieff là cái gì? Gurdjieff là ai nếu không có mình? Ông ấy là ai?
Khi mình gặp ông ấy, ông ấy chỉ là một kẻ tị nạn sống ở trại tị nạn ở
Constantinople, gần như chết đói. Không ai đã bao giờ nghe nói về
ông ấy. Mình đã làm cho ông ấy thành nổi tiếng thế giới; toàn thể
công trạng thuộc về mình." Ý tưởng này đã đi vào đầu ông ấy - nó
trở thành quá nhiều cho ông ấy - và theo cách tinh vi ông ấy bắt đầu
chi phối phong trào này. Và bạn không thể chi phối được người như
Gurdjieff, bạn không thể sai khiến được người như Gurdjieff. Họ
phải chia tay.
Vào những ngày cuối cùng của đời mình Ouspensky chống lại
Gurdjieff nhiều tới mức ông ấy sẽ không dung thứ bất kì việc nhắc
tới tên của Gurdjieff cho ông ấy; trong sự hiện diện của ông ấy cái
