Điều đó vẫn còn là vấn đề. Toàn thể cách tiếp cận của tôi từ chính
lúc bắt đầu đã không là cách tiếp cận của một Ramakrishna. Tôi
không là kiểu người sùng kính, không chút nào. Tôi đã đi tới
Thượng đế qua vô thần, không qua hữu thần. Tôi đã đi tới Thượng
đế không bằng việc tin vào ngài mà bằng việc hoài nghi tuyệt đối về
ngài. Tôi đã đi tới sự chắc chắn vì tôi đã hoài nghi và tôn đã liên tục
hoài nghi cho tới khi không có khả năng nào để hoài nghi thêm nữa,
cho tới khi tôi bắt gặp điều không thể hoài nghi được. Điều đó đã là
quá trình của tôi.
Điều đó không phải là quá trình của Gurdjieff. Ông ấy đã học từ các
Thầy, di chuyển từ Thầy này sang Thầy khác, học các kĩ thuật và
phương pháp và phương cách. Ông ấy đã học nhiều phương cách,
nhưng ông ấy đã học theo tinh thần rất buông xuôi, điều đó là của
đệ tử.
Tôi chưa bao giờ là đệ tử của bất kì người nào; không ai đã là Thầy
tôi. Thực ra, không ai sẵn sàng chấp nhận tôi làm đệ tử, vì ai thích
tạo ra rắc rối?
Một trong các giáo sư của tôi, người nay đã chết, Ts. S.K. Saxena,
yêu tôi lắm. Con người duy nhất này trong tất cả các giáo sư của
tôi... vì tôi đã bắt gặp nhiều giáo sư; tôi đã phải bỏ nhiều trường đại
học. Hiếm khi một người bắt gặp nhiều giáo sư như tôi đã bắt gặp.
Ông ấy là người duy nhất mà tôi có kính trọng nào đó vì ông ấy
không bao giờ ngăn cản tôi hoài nghi, đặt câu hỏi, thậm chí cả nghìn
lẻ một lần ông ấy đã phải chấp nhận thua. Tôi kính trọng ông ấy vì
ông ấy có năng lực chấp nhận thua với cả sinh viên. Ông ấy sẽ đơn
giản nói, "Tôi chấp nhận thua. Em thắng. Tôi không thể tranh cãi
thêm nữa. Tôi đã đưa ra mọi luận cứ mà tôi có thể tập hợp và em đã
phát huỷ tất cả chúng. Bây giờ tôi sẵn sàng nghe em nếu em có cái
gì đó để nói."
Ông ấy rất sợ... Khi tôi đang làm bài thi chung khảo M.A. về triết học
ông ấy đã rất sợ vì ông ấy yêu tôi nhiều thế. Ông ấy muốn tôi qua
được kì thi, nhưng ông ấy sợ - sợ rằng tôi có thể viết các thứ mà
không tương ứng với sách giáo khoa hay viết chống lại sách giáo
khoa. Tôi có thể nói những thứ mà không thể chấp nhận được cho
các giáo sư bình thường. Chỉ để cứu tôi ông ấy đã đưa mọi đề thi
cho những người như vậy trên khắp nước mà là bạn của ông ấy và
ông ấy thông báo cho họ: "Xin lo lắng cho chàng thanh niên này,
