C. MÁC VÀ PH. ĂNGGHEN TOÀN TẬP - TẬP 1 - Trang 289

"Nhưg vì quan niệ vềnhà vua đ?ợ coi là quan niệ hoàn toàn nằ trong lĩh vự ý thứ thông thư?ng" (tứ là nhậ

thứ lý trí) "cho nên ởđy lý trí còn dừg lạ lâu hơ nữ trong sựtách ra củ mình [giữ khái niệ và tồ tạ] và trong

nhữg kế luậ xuấ phát từđ, do lươg tri cộg hư?ng củ nó rút ra. Khi đ lý trí phủnhậ rằg yế tốquyế đ?nh cuố

cùng trong nhà nư?c tựnó (tứ là trong khái niệ lý tính) đ?ợ gắ liề vớ tính tựnhiên trự tiế".

Ngư?i ta không thừ nhậ rằg quyế đ?nh cuố cùng có thểđ?ợ đ? ra, còn Hê-

ghen thì khẳg đ?nh rằg nhà vua là quyế đ?nh cuố cùng do sinh đ? mà có; nhưg có
ai đ từg hoài nghi vềchỗquyế đ?nh cuố cùng trong nhà nư?c gắ liề vớ nhữg cá
nhân có thểxác hiệ thự, do đ cũg gắ liề vớ "tính tựnhiên trự tiế" ?

§281. "Cảhai yế tốcủ sựthốg nhấ không thểphân chia củ chúng, - cái tựkhẳg đ?nh cuố cùng, không có

cơsở củ ý chí, và do đ, sựtồ tạ cũg không có cơsởnhư thế vớ tính cách là quy đ?nh ban cho tựnhiên, - cái ý

niệ vềtính đ?c lậ trong nhữg sựthôi thúc củ tuỳtiệ, là sựvĩđ?i củ nhà vua. Sựthốg nhấ thậ sựcủ nhà nư?c nằ

trong sựthốg nhấ đ; nhờcó tính trự tiế bên trong và bên ngoài củ mình, sựthốg nhấ thậ sựcủ nhà nư?c mớ

không bịhạxuốg lĩh vự củ tính đ?c thù, xuốg lĩh vự củ sựtùy tiệ, củ nhữg mụ đch và quan để củ tính đ?c thù

này, mớ tránh khỏ sựxâu xé lẫ nhau củ tậ đàn này vớ tậ đàn khác chung quanh ngai vàng và thoát khỏ sựsuy

yế và sựtan rã củ chính quyề nhà nư?c".

Hai yế tốđ là tính ngẫ nhiên củ ý chí, tứ sựtùy tiệ, và tính ngẫ nhiên

củ tựnhiên, tứ sựsinh đ?, do đ là Hoàng đ? Ngẫ nhiên. Vì vậ, ngẫ nhiên
là sựthốg nhấ thậ sự củ nhà nư?c.

Hê-ghen khẳg đ?nh rằg "tính trự tiế bên trong và bên ngoài" hình nhưtránh

đ?ợ xung đ?t, v.v., - lờ khẳg đ?nh ấ là hoàn toàn không thểhiể đ?ợ, vì chính tính
trự tiế này đ bịphó mặ cho ý chí củ ngẫ nhiên.

Đề mà Hê-ghen nói vềchếđ? quân chủbầ cử lạ càng đng hơ đ?i vớ nhà vua

thếtậ:

"Chính dư?i chếđ? quân chủbầ cử - và đề này toát ra từbả tính củ mố quan hệtrong đ ý chí tưnhân là cấ

quyế đ?nh cuố cùng - chếđ? nhà nư?c trởthành mộ sựđ?u hàng bầ cử v.v. và v.v., "trởthành việ phó mặ chính

quyề nhà nư?c cho ý chí tư nhân, mà kế quảlà nhữg quyề lự đ?c thù củ nhà nư?c biế thành tài sả tưnhân,

v.v.".

§282. "Chủquyề củ nhà vua sả sinh ra quyề ân xá củ nhữg ngư?i phạ tộ, vì chỉquyề lự tố cao này mớ có

quyề thự hiệ cái sứ mạh tinh thầ đng làm cho cái đ xả ra trởthành cái chưa xả ra, đng thủtiêu tộ phạ bằg cách

tha thứvà lãng quên".

Quyề ân xá [Begnadigungsrecht] là quyề ban ân [Gnade]. Ân huệ là

biể hiệ tố cao củ sự tùy tiệ đ?y tính ngẫ nhiễ; Hê-ghen đ? sựtùy tiệ ấ lên