Quyề sởhữ tưnhân là jus utendi et abutendi
1*
, quyề tùy ý xửlý mộ vậ.
Quan tâm chính củ ngư?i La Mã là nhằ phát triể và quy đ?nh nhữg quan hệvố là
nhữg quan hệtrừ tư?ng củ sởhữ tưnhân. Cơ sởthậ sựcủ sởhữ tưnhân, tứ sựchiế hữ,
đ?ợ coi là mộ sựthậ, là mộ sựthậ không thểgiả thích đ?ợ, chứkhông phả là mộ
quyề. Chỉnhờnhữg quy đ?nh pháp lý do xã hộ đm lạ cho sựchiế hữ thự tế thì
sựchiế hữ này mớ có đ?ợ tính chấ chiế hữ hợ pháp, tính chấ sởhữ tưnhân.
Còn mố liên hệgiữ chếđ? chính trịvà sởhữ tưnhân ởngư?i La Mã, là như sau:
1) Con ngư?i (vớ tưcách là nô lệ, như đ có trong các dân tộ thờ cổnói chung,
là đ?i tư?ng củ sởhữ tư nhân.
Ởđy không có gì là đ?c thù La Mã cả
2) Các nư?c bịchinh phụ bịcoi là sởhữ tưnhân; ngư?i ta áp dụg jus utendi et
abutendi đ?i vớ các nư?c đ.
3) Trong bả thân lịh sửLa Mã xuấ hiệ cuộ đ?u tranh giữ nhữg ngư?i nghèo
và nhữg kẻgiàu (giữ quý tộ và bình dân, v.v.).
Vảlạ, ở ngư?i La Mã, cũg như ở các dân tộ thờ cổđ?i cổđể nói chung, thì đ?i
vớ dân chúng, toàn bộsởhữ tưnhân là sởhữ công cộg: đ là, trong thờ kỳthái bình
thịh trị nhữg chi phí dùng đ? duy trì cái vẻhào nhoáng bềngoài củ nư?c cộg hòa,
hoặ là nhữg công trình công ích có tính chấ xa xỉ(nhà tắ, v.v.).
Ởđy, phươg pháp giả thích chếđ? nô lệlà ở chỗcoi chếđ? nô lệnhư là quyề
chiế tranh, là quyề xâm chiế; họlà nô lệchính vì sựtồ tạ chính trịcủ họđ bịthủtiêu.
Ởđy, chúng ta đ?c biệ nhấ mạh ba để phân biệ ngư?i La Mã vớ ngư?i Đ?c:
1) Quyề lự củ hoàng đ? không phả là quyề lự củ sởhữ tư nhân, mà là bả thân
chủquyề củ ý chí kinh nghiệ, là chủquyề hoàn toàn không coi sởhữ tưnhân là sợ
dây ràng buộ mình vớ nhữg thầ dân củ mình, mà ngư?c lạ, là sựtùy tiệ đ?nh đạ
sởhữ tưnhân, cũg nhưtấ cảnhữg củ cả xã hộ khác. Vì vậ, quyề lự củ hoàng đ?
chỉlà quyề lự thếtậ trên thự tế Mặ dù quyề sởhữ tưnhân, tứ tưpháp, đ đ?t tớ
sựphát triể cao nhấ củ nó trong thờ kỳđ? chế nhưg sựphát triể củ sởhữ tưnhân ấ,
nói cho đng ra, là hậ quảcủ sựtan rã vềchính trị chứkhông phả sựtan rã vềchính
trịlà hậ quảcủ sựphát triể củ quyề sởhữ tưnhân. Thêm nữ, ở La Mã, công pháp hồ
bấ giờđng ở trong quá trình tan rã, đ bịxóa bỏđng vào lúc mà tưpháp đ?t tớ mứ
hưng thịh nhấ. ỞĐ?c thì ngư?c lạ.
