C. MÁC VÀ PH. ĂNGGHEN TOÀN TẬP - TẬP 1 - Trang 421

do trờ ban xuốg và đ?n vớ nhân dân mà không có mộ tác đ?ng nào từphía nhân
dân; rằg nhữg luậ lệcủ nhân dân này không phả do họlàm ra, mà là nhữg khả thị
tích cự; rằg chúa

tể

củ họ

cầ đ?n nhữg

kẻ

có đ?c

quyề làm trung gian giữ vịđ vớ nhân dân theo đng nghĩ củ nó, tứ là vớ quầ chúng;
rằg bả thân quầ chúng này tựphân giả ra thành nhiề nhóm riêng biệ do ngẫ nhiên
tạ ra và quy đ?nh, chúng khác biệ nhau vềlợ ích, vềdụ vọg và đ?nh kiế riêng và
dư?i dạg đ?c quyề, đ?ợ hư?ng cái quyề tách biệ nhau - v.v. (tr.56).

Song chính Bau-ơcũg nói:

"Chính trị nế nó nhấ thiế không phả là cái gì khác mà chỉlà tôn giáo thôi, thì nó không còn có thểlà chính

trịnữ, - cũg hệ nhưkhông thểxem việ rử nồ niêu củ nhà bế là việ nộ trợ nế nhưnó đ?ợ xem là công việ củ tôn

giáo" (tr. l08).

Nhưg chính trong nhà nư?c Đ?c Cơ Đ?c giáo, tôn giáo lạ là "việ nộ trợ, cũg

như"việ nộ trợ là tôn giáo. Trong nhà nư?c Đ?c Cơ Đ?c giáo sựthốg trịcủ tôn giáo
là tôn giáo củ sựthốg trị

Việ tách "tinh thầ củ kinh Phúc âm" khỏ "chữnghĩ củ kinh Phúc âm" là hành

vi phi tôn giáo. Mộ nhà nư?c buộ kinh Phúc âm phả dùng tớ chữnghĩ củ chính
trịkhác vớ chữnghĩ củ thầ linh, thì nó bịtộ phạ thánh - nế như không xét theo quan
để củ con ngư?i thì cũg xét theo quan để tôn giáo củ mình cầ phả đm lờ lẽtrong
bả kinh đ?i lậ vớ cái nhà nư?c thừ nhậ đ?o Cơ Đ?c là tiêu chuẩ tố cao củ mình, và
thừ nhậ kinh thánh là hiế chư?ng củ mình, bở vì bả kinh này thiêng liêng đ?n từg
chữ từg lờ. Nhà nư?c này, cũg như rác rư?i con ngư?i làm chỗdự cho nó, đng rơ
vào mộ mâu thuẫ, đu khổ không thểvư?t qua đ?ợ xét theo quan để ý thứ tôn giáo,
khi ngư?i ta đư nó vềvớ nhữg châm ngôn củ kinh Phúc âm mà nhà nư?c "không
nhữg không làm theo mà thậ chí còn không thểlàm theo, nế nhưnó không muố tan
rã hoàn

toàn

vớ

cách

là nhà nư?c". Thế

thì tạ sao

nhà nư?c lạ

không muố tan rã

hoàn toàn? Bả thân nó không thể

trảlờ câu hỏ đ cho chính

mình lẫ

cho nhữg ngư?

i khác. Trư?c

ý thứ củ mình, nhà nư?c Cơ Đ?c giáo chính thốg là mộ nghĩ vụbắ buộ, không
thểthự hiệ nổ; khi khẳg đ?nh tính hiệ thự trong sựtồ tạ củ mình, nhà nư?c này
chỉtựdố mình và vì vậ bao giờcũg vẫ là đ?i tư?ng nghi ngờ đ?i tư?ng không tin cậ
đ?ợ, đ?i tư?ng khảnghi đ?i vớ chính bả thân. Do đ, sựphê phán sẽhoàn toàn đng
đ?n, khi nó đ?y cái nhà nư?c đng việ vào kinh thánh tớ chỗlàm cho ý thứ tố tă đ,
thành thửnhà nư?c tựmình cũg không còn biế mình là ả tư?ng hay hiệ thự, còn