C. MÁC VÀ PH. ĂNGGHEN TOÀN TẬP - TẬP 1 - Trang 422

sựthấ hèn củ nhữg mụ đch thê' tụ củ nó, dùng tôn giáo làm nơ ẩ náu, thì xung đ?t
không đề hòa vớ sựtrung thự củ ý thứ tôn giáo củ nó, ý thứ này coi tôn giáo là mụ
đch củ thếgiớ. Nhà nư?c này chỉcó thểthoát khỏ nhữg dằ vặ trong lòng bằg cách
trởthành tên đ?y tớcảh sát cho nhà thờCơĐ?c giáo. Trư?c nhà thờnày, cái nhà
thờcông bốchính quyề thếtụ là mộ tổchứ phụ tùng nó, thì nhà nư?c bấ lự, cái
chính quyề thếtụ nhậ mình là chúa tểcủ tinh thầ tôn giáo cũg bấ lự.

Trong cái gọ là nhà nư?c Cơ Đ?c giáo, cái có ý nghĩ thự sựkhông phả là con

ngư?i mà là sựtha hóa củ nó. Ngư?i duy nhấ có ý nghĩ, đ?c vua, là mộ con ngư?i
khác biệ mộ cách đ?c thù vớ tấ cảmọ ngư?i khác, hơ nữ còn là mộ con ngư?i đ?ợ
tôn giáo làm cho trởnên thiêng liêng, trự tiế gắ vớ thiên giớ, vớ Chúa. Nhữg quan
hệ- ở đy là quan hệthốg trị- vẫ là quan hệtôn giáo. Do đ, tinh thầ tôn giáo chưa
trởthành tinh thầ thếtụ thự sự

Nhưg tinh thầ tôn giáo cũg không thểtrởthành tinh thầ thếtụ thự sựbở vì bả

thân nó chẳg qua chỉlà mộ hình thứ phi thếtụ củ mộ nấ phát triể nào đ củ tinh thầ
con ngư?i. Tinh thầ tôn giáo chỉcó thểđ?ợ thự hiệ theo mứ đ? mà nấ phát triể nhấ
đ?nh này củ tinh thầ con ngư?i (tinh thầ tôn giáo là biể hiệ tôn giáo củ nấ phát triể
này) thểhiệ ra và tựcấ thành trong hình thứ thếtụ củ mình. Đề đ diễ

ra trong nhà

nư?c dân

chủ Không phả đ?o Cơ Đ?c mà

cơsởcon ngư?i củ đ?o Cơ Đ?c mớ là cơsởcủ nhà nư?c này. Tôn giáo vẫ là ý thứ ý
tư?ng, ý thứ phi thếtụ củ các thành viên củ nhà nư?c đ, bở vì tôn giáo là hình thứ
ý tư?ng củ cái nấ phát triể củ con ngư?i đ?ợ thự hiệ trong nhà nư?c đ.

Thành viên nhà nư?c chính trịtheo tôn giáo do hậ quảcủ tính nhịnguyên giữ

đ?i sốg cá nhân và đ?i sốg loài, giữ đ?i sốg xã hộ công dân và đ?i sốg chính trị
họtheo tôn giáo bở vì con ngư?i quan hệvớ đ?i sốg nhà nư?c nằ ở phía bên kia cá
tính hiệ thự củ nó, như là vớ đ?i sốg thự sựcủ nó; họtheo tôn giáo vì ở đy tôn giáo
là tinh thầ củ xã hộ công dân, là biể hiệ củ sựtách rờ và đ?y xa nhau ra giữ con
ngư?i vớ con ngư?i. Nề dân chủchính trịcòn mang tính cách CơĐ?c giáo chừg
nào trong đ con ngư?i - không phả con ngư?i cá biệ nào đ, mà bấ kỳmộ con ngư?i
nào - có ý nghĩ nhưmộ thự thểcó chủquyề, nhưmộ thự thểtố cao, nhưg đ là con
ngư?i dư?i cái dạg phi giáo dụ, phi xã hộ củ nó, con ngư?i trong tồ tạ ngẫ nhiên
củ nó, con ngư?i đng như trong thự tế con ngư?i bịtoàn bộtổchứ củ xã hộ chúng
ta làm cho hưhỏg, mấ bả ngã và trởthành xa lạvớ bả thân mình, bịđ?t dư?i quyề
lự củ nhữg mố quan hệvà nhữg thếlự tựphát vô nhân đ?o, tóm lạ, là con ngư?i