Các-lai-lơvà chỉra rằg, vềthự chấ, quan để này chỉlà ngư?ng cử đ? đ đ?n quan để
củ tạ chí chúng ta mà thôi.
Các-lai-lơthan phiề vềsựhư không và sựtrốg rỗg củ thờ đ?i, vềsựmụ nát bên
trong củ mọ quy chếxã hộ. Lờ than phiề đ là đng, nhưg chỉvớ nhữg lờ than phiề
không thôi thì không làm đư?c gì cả muố tránh khỏ đề xấ, cầ phả tìm ra nguyên
nhân củ nó; và nế nhưCác-lai-lơlàm như vậ, thì ông ta đ có thểtìm ra rằg, sựtan rã
và sựtrốg rỗg đ, tình trạg "vô tình" đ, tính phi tôn giáo và “hủnghĩ vô thầ”đ có
cơsởcủ chúng trong bả thân tôn giáo. Theo bả chấ củ nó, tôn giáo là sựrút hế toàn
bộnộ dung củ con ngư?i và giớ tựnhiên, là việ chuyể nộ dung đ sang cho cái bóng
ma. Thượg đ? ởbên kia thếgiớ, Thượg đ? này, sau đ, do lòng nhân từ lạ trảvềcho
con ngườ và giớ tựnhiên mộ chút ân huệcủ mình. Khi mà lòng tin vào cái bóng
ma ởphía bên kia thếgiớ ấ còn mãnh liệ và sôi nổ thì bằg con đư?ng vòng nhưvậ
con ngườ chỉcó thểđ?t đ?ợ đi chút nộ dung nào đ. Lòng tin mạh mẽcủ thờ trung
cổrõ ràng là đ tạ cho toàn bộthờ đ?i đ mộ nghịlự lớ, nhưng là mộ nghịlự không
phả tựbên ngoài đ?n, mà đ bắ rễtừtrong bả tính củ con ngư?i, dù là còn ởtình trạg
vô ý thứ, chưa phát triể. Lòng tin dầ dầ yế đ, tôn giáo tan rã trướ mặ nề vă hóa
ngày càng phát triể, nhưg con ngư?i vẫ chư hiể rằg họđ nghiêng mình trư?c bả
chấ củ chính mình và đ thầ thánh hóa nó như là mộ bả chấ xa lạnào đ. Nằ trong
trạg thái vô ý thứ nhưvậ, và đ?ng thờ trong trạg thái không có tín ngư?ng, con
ngư?i không thểcó mộ nộ dung tinh thầ nào cả nó tấ yế phả thấ vọg đ?i vớ chân
lý, lý tính và giớ tựnhiên, và sựtrốg rỗg và tính không có nộ dung đ, sựthiế tin
tưởg vào nhữg sựkiệ vĩh cữ củ vũtrụ sẽtiế tụ tồ tạ cho tớ khi nhân loạ hiể đ?ợ rằg
bả chấ mà nhân loạ sùng bái vớ tư cách là Thư?ng đ? là bả chấ củ chính mình,
nhưng cho đ?n nay nhân loạ vẫ chưa biế đ?ợ, sẽtiế tụ tồ tạ cho đ?n khi...
thếnhưng, tôi sao chép lạ Phoi-ơbắ đ? làm gì?
Sựtrốg rỗg đ tồ tạ từlâu, bở vì tôn giáo là hành vi tựtiêu hủ củ con ngườ; còn
giờđy, khi màu đ? thắ đng che phủsựtrốg rỗg đ đ phai nhạ, khi mây mù bao
phủnó đ tiêu tan, thì các vịlạ lấ làm ngạ nhiên rằg giờđy, khủg khiế chưa, sựtrốg
rỗg đ lạ phơ bày ra dư?i ánh sáng?
Tiế đ, Các-lai-lơbuộ tộ thờ đ?i là đ?o đ?c giảvà nói dố; đề này trự tiế bắ
nguồ từtình hình trên đy. Dĩnhiên, cầ phả che đ?y mộ cách thích đng sựtrốg rỗg
và sựbấ lự, cầ phả đm lạ cho chúng mộ cái bềngoài mạh mẽ nhờmọ thứtrang sứ,
bằg áo quầ và váy thúng lộg lẫ! Chúng ta cũg đ? kích tính chấ giảdố củ trậ
tựthếgiớ CơĐ?c giáo hiệ đ?i; cuộ đ?u tranh chốg lạ trậ tựđ, việ giả phóng chúng
