Đàm Tự Đồng nói:
- Tiên sinh đã có lòng nghĩa hiệp như vậy, đệ chỉ xin nói một lời,
nếu ngài chịu nghe thì hân hạnh cho đệ lắm lắm.
Viên Thế Khải đáp:
- Tiên sinh có ý gì, xin cứ nói ra. Đàm Tự Đồng nói:
- Hiện nay nước ta đang bị các nước khác uy hiếp, xâu xé. Nền
văn minh 5000 năm của chúng ta sở dĩ bị bọn chúng ăn sống nuốt
tươi như vậy chủ yếu vì ta đang thiếu tướng tài, thầy giỏi, thuốc
hay. mà y thay đương kim Hoàng thượng thông minh nhân từ. Sau
Nghiêu, Thuấn, Văn Vương..., người như vậy chỉ có một mà thôi. Pie
đại đế của nước Nga hay Nhật Hoàng Minh Trị đều không thể so
được với ngài. Ngày nay, Hoàng thượng sáng suốt duy tân, đưa nước
nhà đến sự phồn vinh, đưa quyền lực về tay nhân dân, từ việc
nhỏ đến việc lớn, đều đích thân tham gia thảo luận. Tổng thống
Pháp hay Mỹ thì cũng chỉ đến vậy mà thôi! Nước ta tài vật nhiều,
dân số đông, khí Thế mạnh, chẳng tội gì phải chịu cảnh bần cùng
khốn khổ, cũng chẳng tội gì chịu cảnh như một con cừu nghển cổ
trông chờ người ta dắt đi giết thịt. Hoàng thượng ngày nay quả là
một vị minh chủ của triệu triệu muôn dân trăm họ!
Viên Thế Khải chắp tay nói:
- Các nước đang yêu cầu lập hiến, trong triều đình hai phái tân
cựu đánh nhau, máu chảy thành sông, muôn dân lầm than, mà y
nhờ Hoàng thượng có ý duy tân, hạ chỉ cho phép sĩ, nông, công, binh
đê đạt ý kiến, cho xây dựng trường học đào tạo nhân tài, phế bỏ thi
cử cổ hủ, giảm bớt những chức quan không cần thiết, giảm thuê
khóa, bớt chi phí, chấn hưng quân đội cả hải, lục, bộ binh v.v...
khiến cho dân chúng vô cùng tin tưởng. Đệ cho rằng ngày Trung
Quốc lớn mạnh cũng chẳng còn bao xa nữa.
