Trong lúc lắng nghe, họ bắt đầu hiểu muôn sự sống của Rừng Già, khác
xa với họ, quả tình họ còn cảm thấy mình như kẻ lạ nơi mọi sinh vật khác
đang thoải mái ở nhà. Liên tục ra ra vào vào lời kể là Lão Cổ Liễu, nên bây
giờ Frodo đã biết vô khối chuyện đủ để tự thấy hài lòng, thực chất còn hơn
cả đủ, bởi đây chẳng phải thứ tri thức giúp người ta khuây khỏa gì. Lời lão
Tom phơi trần mọi tâm địa cùng suy nghĩ của đám cây rừng, vốn thường
tăm tối lẫn kỳ quặc, chúng căm ghét sâu cay những thứ tự do đi lại trên mặt
đất, chuyên gặm, chuyên cắn, chuyên bẻ, chuyên đốn chặt và đốt cháy:
quân hủy diệt, quân tiếm đoạt. Chẳng phải vô duyên vô cớ mà khu rừng
được gọi là Rừng Già, bởi khu rừng quả thực cổ xưa, phần còn lại của
những đại ngàn bị lãng quên; và hãy còn sinh sống trong ấy cha ông của cha
ông đám cây rừng, già nua đi chẳng nhanh hơn núi đồi, mãi nhớ nhung thời
chúng còn là chúa tể. Năm tháng vô biên đã rót vào trong chúng niềm kiêu
hãnh và trí thông thái ăn sâu bám rễ, cả ác tâm nữa. Nhưng không kẻ nào
nguy hiểm hơn Đại Liễu: trái tim lão ung thối, song sức mạnh của lão tươi
xanh; lão xảo quyệt, là bậc thầy hô phong hoán vũ, bài ca và ý nghĩ của lão
chạy suốt rừng trên cả hai triền sông. Linh hồn khát cháy xám xịt của lão
hút năng lượng từ trái đất rồi lan tỏa những sợi rễ tí xíu trong lòng đất như
những ngón tay - cành con vô hình trong không trung, cho đến khi nắm
dưới quyền quản hạt của mình gần như tất cả cây cối của Rừng Già từ Bờ
Giậu cho chí Vệt Đồi.
Đột nhiên câu chuyện của lão Tom bỏ khu rừng mà nhảy vọt lên dòng
suối non trẻ, qua các thác nước ngầu bọt, qua những sỏi cuội và đá tảng bị
bào mòn, len lỏi giữa muôn hoa be bé trong cỏ san sát và nhiều khe núi ẩm
ướt, cuối cùng lang thang lên tận Vệt Đồi. Họ nghe chuyện các Mộ Đá Lớn,
cùng những gò đống xanh tươi, những vòng đá trên đồi lẫn trong hốc trũng
giữa những quả đồi. Đàn cừu đang kêu be be. Những bức tường xanh và
tường trắng mọc lên. Các pháo đài xây trên đỉnh núi. Các vị vua tiểu quốc
sát cánh chiến đấu, cả Mặt Trời non trẻ chiếu sáng như lửa trên thứ kim loại
đỏ của những lưỡi kiếm trẻ trung tham lam. Có chiến thắng và chiến bại;
những tòa tháp sụp đổ, những pháo đài cháy rụi, rồi lửa bốc ngút trời. Vàng
