179
Danh sách những nhà máy xay lớn thời bấy giờ
cho thấy rõ ràng thế lực của thực dân Pháp và tư sản
người Hoa:
- Rizerie saigonnaise của Công ty Denis Frères (đặt
ở Khánh Hội).
- Rizerie de l’Union của Công ty Speidel (người Đức).
Riêng phần người Hoa, đã có:
- Vạn Ích Nguyên của Tạ Mã Nhơn.
- Thắng Nguyên (Sen Guan) của Ngô Chung Hoán.
- Quảng Hồng Thạnh (Kian Hong Seng) của
Khưu Tuyết.
- Vạn Thuận An (Ban Soan An) còn gọi Dũ Nguyên
của Ong Ca Tiong.
- Nam Long (Vạn Xương Nguyên) của Lưu Lục.
Hầu hết nhà máy là của người Hoa. Năm 1898, công
suất của bảy nhà máy ở Chợ Lớn mỗi ngày có thể xay
96.400 tạ lúa (tạ = 68kg) ra 44.000 tạ gạo lứt và 24.200
tạ gạo trắng.
Sài Gòn vào năm ấy rộng khoảng 780 héc-ta với dân
số được kê khai như sau:
- Người Pháp (không kể quân đội) 2.500
- Người Âu ngoài Pháp
182
- Người Ấn quốc tịch Pháp
405
- Người Việt
16.497
- Người Hoa
13.113
- Người Mã Lai
164
- Người Ấn
505
- Người Ta-gan (Ma-ní)
77
