1002
chim nói vào tai, trách vua say vợ mới quên cây bồ ñề ñã héo chết, rồi kể vua
nghe mọi chuyện. Vua làm lồng vàng cho chim ở. Nhưng một hôm vua ñi vắng,
ở nhà Ai bắt chim làm thịt, ở ñây chim giả vờ chết thoát ñược lọt vào hang một
con chuột nhờ chuột ñưa ra khỏi cung vua. Cuộc hành trình vất vả vì gặp con rắn
toan ăn thịt, nhưng rồi cũng thoát nạn chạy ñược vào nhà một pháp sư. Nhờ
phép của pháp sư, chim lại hóa thành U-ay. Pháp sư cho một ñứa trẻ về kinh gặp
vua, vua thấy ở cổ có một cái khăn quàng trên có ghi chép mọi việc về U-ay bèn
cho người ñi ñón về. Ai và ñầu bếp bị vua bắt uống thuốc ñộc chết. U-ay xin tha
nhưng không kịp. Rồi vua cũng sai làm thịt Ai cho bố mẹ nó ăn. Ăn xong hai
người sợ quá chạy vào rừng.
Một vị ñạo sĩ cho vua biết kiếp trước của U-ay là kẻ ñã giết một con gà mẹ,
còn gà con thì bắt cho con chơi, ñánh rơi vào nồi nước sôi nên phải chịu quả báo
như vậy. Kiếp trước của bố nàng là một con vẹt và mẹ nàng là một con mèo. Vì
ghen tức vẹt ñược chủ yêu, mèo bèn rình lúc vắng chủ vật chết vẹt, nên cũng
chịu quả báo trên
1
.
4. Ở một số truyện của người Thái, Tày, Nùng, thì mẹ cô gái nạn nhân của mụ
dì ghẻ, ñáng lý là rùa hay cá, lại là hổ. Ví dụ truyện Ò Pẻn Ò Kín của ñồng bào
Nùng:
Có hai chị em cùng cha khác mẹ là Ò Pẻn, Ò Kín. Mẹ Ò Kín ñẹp, lại ñược
chồng yêu, trái lại mẹ Ò Pẻn bị chồng ghét, bắt làm mọi công việc nặng. Sau ñó,
một hôm bà bị chồng ñánh chết quăng lên rừng. Ò Pẻn từ ñó phải làm mọi việc,
kể cả việc ñêm ñêm phải lên rừng canh nương. Mẹ Ò Pẻn hóa thành hùm tinh,
thường ñến giúp ñỡ con, lại bắt thịt rừng cho con ăn.
Thấy Ò Pẻn nói nhờ hùm tinh mà lại trở nên béo tốt, dì ghẻ cho Ò Kín ñi canh
nương thay, nhưng ñã không ñược gì của hùm tinh, trái lại bị hùm tinh tát chết
kéo vào buồng ñắp chiếu lại. Một con quạ bay về báo tin: "Quạ quạ, con mày
chết ñêm qua". Mẹ Ò Kín không tin, cho rằng con mình ñang ñược hùm tinh cho
thịt ăn và tặng mọi thứ. Quạ bảo ñến lần thứ ba, mụ mới cùng chồng chạy lên.
Khi biết sự thật thì hùm tinh ñã nấp ở góc nhà ra cắn chết cả hai
2
.
Ở truyện của ñồng bào Thái Ý Ưởi Ý Noọng cũng gần với truyện của Thái Lan
(hình ảnh con hổ vẫn còn nhưng ñã tách ra khỏi bà mẹ). Truyện có hai chị em
cùng cha khác mẹ, chị là Ý Ưởi, em là Ý Noọng. Ý Ưởi cũng bị dì ghẻ hành hạ.
Một hôm, người bố sai hai con ñi xúc cá, hứa ai xúc ñược nhiều thì khen. Ý
Noọng vừa xúc vừa chơi không ñược gì, lừa Ý Ưởi: - "Đầu lấm cứt trâu, xuống
gội ñi kẻo về bố mắng". Rồi chờ cho Ý Ưởi hụp xuống nước, cướp lấy giỏ cá về
1
Theo Đinh Gia Khánh, sách ñã dẫn.
2
Theo Truyện cổ Việt Bắc, ñã dẫn. Xem thêm truyện Nàng Khao Nàng Đăm ở Khảo dị truyện
số 12, tập I, cũng có người mẹ hổ.
