1004
Thấy thế, dì lôi Gầu Nà ra ñánh, rồi giả ốm lấy lời thần bảo chồng phải giết con
bò cúng thần mới lành. Thế là mẹ Gầu Nà bị giết.
Một hôm ngày hội, mẹ con Gầu Rềnh trước khi ñi dự bắt Gầu Nà phải ngồi
nhặt riêng ñậu với gạo, xong mới ñược ñi. Đang nhặt, nàng bỗng nghe tiếng gọi,
một cái gói xuất hiện ở máng cỏ có ñủ áo quần trang sức và giày. Chàng trai Nù
Náng mấy lần gặp Gầu Nà nhưng lại mất hút. Lần thứ ba, chàng rắc tro, Gầu Nà
chạy vội rơi mất giày, Nù Náng nhặt ñược ñem thử chân mọi người không vừa,
mãi ñến Gầu Nà mới vừa, bèn xin lấy làm vợ. Nhưng dì ghẻ lại tìm cách gièm
pha (ví dụ lấy vừng rang nói Gầu Nà nhiều rận). Biết thế, Nù Náng trả miếng lại
mụ (lấy hạt lanh rang nổ to hơn ñể nói rận Gầu Rềnh to). Ngăn trở không ñược,
mụ tìm cách ñánh tráo. Đợi hai người ngủ say, mụ bế Gầu Nà ra chỗ khác thay
Gầu Rềnh vào, nhưng Nù Náng biết lại lén mang Gầu Nà về. Mụ dì không ngờ
có việc ấy, bèn lấy sáp ong gắn mắt lại không biết ñấy là con mình. Mờ sáng hai
người trốn ñi, khi mụ dì biết con mình bị ñánh tráo thì ñã không kịp.
Đoạn thứ hai, nhờ quạ chỉ, Gầu Rềnh cũng tìm ñược ñến với Nù Náng. Một
hôm Gầu Rềnh rủ Gầu Nà ra suối tắm, rồi cầm dao ñâm chết, khi về tự nhận
mình là Gầu Nà. Ở ñây Gầu Nà cũng hóa thành chim "là lẩy" bay về với chồng
và con. Lại bị Gầu Rềnh giết, rồi lại tái sinh làm ba cây bương. Bương lại bị
chặt, ñốt thành tro. Một bà già Đang Pa (bà Ma) ñến xin tro, về sàng nhặt ñược
một cái nhẫn, bèn bỏ vào hũ. Một cô gái cũng từ cái hũ hiện ra dọn cơm canh
cho bà, về sau cũng bị bà rình bắt ñược. Bà ñập vỡ cái hũ ñể cô khỏi biến ñi và
bắt ñi chăn bò. Cô gái (tức Gầu Nà) gặp lại con, nhờ ñó vợ chồng tái ngộ, nhưng
bà Đang Pa không cho lấy. Bụt vẽ cho cách cưỡi ngựa cướp vợ và tung tro ớt ra
sau ñể cho bà Đang Pa không ñuổi ñược. Đoạn thứ ba kết thúc, cũng như các
truyện trên. Gầu Nà bày cho Gầu Rềnh ñổ nước sôi lên người cho ñẹp. Gầu
Rềnh chết. Gầu Nà cắt thịt làm cỗ mời dì ñến ăn. Ăn xong, mẹ vào thăm con gái,
mở chiếu ra chỉ thấy một cặp vú và một con lợn, mụ lăn ra chết. Nhưng hồn mẹ
con lập tức hóa thành hai cây gạo to ngăn cách hai vợ chồng Nù Náng không
cho gặp nhau, hễ ñục cây thì lỗ thủng liền lại ngay. Nù Náng bèn hóa thành cỏ
tùa túa (một loại lanh), Gầu Nà hóa thành ong "mua", ñứa con hóa thành chim
lược có mỏ dài. Loại chim này thường ñến ăn mật ong mà ong không ñốt vì theo
người kể ong là mẹ nó
1
.
Có nhiều truyện từ khắp Á, Âu, Phi có chung mô-típ mẹ cô gái mồ côi bị biến
thành bò.
Truyện Trung-quốc:
1
Theo Truyện cổ dân gian Việt-nam, tập I. Truyện này theo chúng tôi, người kể chắc bỏ sót
một số tình tiết.
