1042
Một con hổ vô tình nằm trên một lỗ rắn ñộc bị rắn cắn chết. Một thầy tu ñi
qua, lấy thuốc chữa cho hổ sống lại. Nhưng sau khi sống lại, hổ ñòi ăn thịt thầy
tu với lý do là nó có quyền vồ chết bất cứ ai xâm phạm chỗ ở của mình, dù làm
ñiều thiện cũng vậy. Bò, chó sói, khỉ, quạ, thần cây ñược hai bên lần lượt nhờ
làm trọng tài ñều hoặc vì sợ hổ, hoặc vì ích kỷ, hoặc vốn bất bình với người, cho
lẽ phải thuộc về hổ. Chỉ có con thỏ là kẻ ñược nhờ làm trọng tài cuối cùng ñã
tìm cách cứu thầy tu và trị thói vô ơn của hổ. Thỏ giả cách không xử nếu cả
nguyên và bị không trở lại vị trí cũ ñể cho mình kiểm tra. Đến nơi, hổ nằm lại vị
trí cũ bị rắn cắn chết lần thứ hai. Thỏ bảo:
- Hỡi tu sĩ, anh há lại không biết rằng bản chất của hổ là vô ơn và hung tàn.
Anh hãy dành những hành ñộng tốt ñối với những người tốt
1
.
Truyện của Căm-pu-chia:
Một người ñánh cá gặp một con cá sấu trong một cái ao cạn. Sấu nhờ chở hộ
mình về chỗ có nước. Người ấy nói: - "Xe của ta chật chội mà xác mày thì to,
không chở ñược!". Sấu xin buộc vào dưới xe là ñủ. Được chở về một cái hồ ñầy
nước, khi ñược thả, sấu bảo người ấy: - "Hãy lại ñây cho ta ăn thịt". - "Sao mày
vô ơn bạc nghĩa nhanh thế?". - "Vì mày buộc tao quá chặt làm tao suýt chết
ngạt". Người kia ñành xin trở về từ giã vợ con rồi sẽ tới nộp mình. Đi ñường gặp
một con thỏ. Thấy hắn khóc lóc, thỏ hỏi duyên cớ, rồi bảo hắn trở lại, sẽ tìm
cách cứu. Đến nơi, thỏ làm trọng tài hỏi sấu: - "Vì sao mày lại ñòi ăn thịt nó?"
Sấu ñáp cũng như trước. Thỏ hỏi: - "Buộc như thế nào mà chặt, hai bên hãy làm
lại ta xem. Có phải buộc như thế này không?" Sấu ñáp: - "Nếu buộc như thế thì
ta ñã không nổi giận". Thỏ ra hiệu cho người kia riết chặt. Sấu nói: - "Đúng, nó
buộc như thế ñấy!". Thỏ bảo người kia: - "Còn ñợi gì mà không cho kẻ vô ơn
một bài học!". Người kia bèn dùng gậy quật chết sấu
2
.
Gần giống với truyện vừa kể, người Mã-lai (Malaysia) có truyện Nước mắt cá
sấu pu-a-nha:
Cá sấu ñi lạc ñến một bãi cát nóng bỏng may mắn gặp một anh thanh niên, bèn
nhờ anh cõng giúp mình trở về sông, sẽ ñền ơn. Nhưng khi anh cõng về rồi, cá
sấu nhỏ nước mắt cảm ñộng ñòi xơi một cẳng của anh, nói rằng ñáng lý nó phải
nuốt chửng toàn thân nếu không vì phải trả ơn anh. Họ bỗng gặp cò, nhờ làm
trọng tài. Cò làm bộ không tin là anh thanh niên lại có thể cõng ñược cá sấu, bảo
anh hãy cõng ñến chỗ cũ thử xem. Đến nơi, cò bảo sấu liệu không có anh thanh
niên thì có sống ñược chăng? Sấu tỏ vẻ nhũn nhặn nhỏ nước mắt xin cứu, nhưng
cò và anh thanh niên bỏ sấu lại ñi mất
3
.
1
Theo Lơ-cle-rơ (Leclère), Truyện tổ tích Lào và truyện cổ tích Căm-pu-chia.
2
Kể trong BSEI (1933).
3
Theo Ba túi chuyện.
