1077
cái ao giải khát, không ngờ nước ao ấy lại làm cho mũi anh ngắn lại như cũ. Anh
lấy những quả na và một lọ nước, ñưa về kinh cải trang, rao bán cho vua. Mẹ
con hoàng hậu ăn na vào, mũi mọc dài thêm. Tìm thầy chữa, mũi càng dài thêm
ñến một sải. Bấy giờ anh chàng ñóng bộ một người con gái ăn mày xin vào
chữa, bảo là phải ñánh vào người, ñem phơi nắng ba ngày mới khỏi. Anh ñánh
công chúa trước, sau ñó bôi một tý nước, mũi có co lại. Qua ngày thứ ba, anh
không bôi, chỉ nói: - "Thế là không thể khỏi hẳn ñược, chắc là có phạm một lỗi
gì ñó, như lấy cái gì của ai chẳng hạn". Công chúa thú nhận có lấy chiếc sáo, rồi
thắt lưng. Đưa trả, anh chữa thêm cho công chúa và nói: - "Còn gì nữa, trả cho
hết mới khỏi hẳn". Cuối cùng công chúa trả cái túi. Anh nói: - "Chúng mày là ñồ
gian ác, phải chịu số phận dài mũi là ñúng rồi bỏ ñi."
1
.
Truyện trên cũng khá phổ biến ở Âu và Á. Hình ảnh của các dị bản có khi là
chiếc mũi mọc dài như vòi voi giống truyện của ta. Đó là truyện của Đức (do
Grim (Grimm) sưu tập), truyện của Ý (Italia) ở La-mã và truyện của Iếc-lăng
(Irlande), nhưng không phải ngửi hoa mà là ăn phải quả táo hay quả vả. Có khi
là ñầu mọc sừng, như truyện của Pháp, của Ả-rập (Arabie). Có khi mọc ñuôi như
truyện của Ý (Italia) ở Mác-sơ (Marche), hay hóa thành ñầu nai như truyện Ê-
cốt-xơ (Écosse). Lại cũng có khi hóa khỉ như truyện của Ấn-ñộ, hay hóa lừa như
truyện của người Can-múc (Kalmouks), v.v... Sau ñây là một số truyện có hình
ảnh ñầu mọc sừng. Trước hết là truyện của Pháp: Túi tiền, cái còi và cái mũ, gần
với dị bản của ta vừa kể:
Có ba anh em: một người là ñội, một người là cai và một người coi phu dịch,
ñều có nhiệm vụ luân phiên gác rừng. Một hôm ñến lượt người thứ ba. Đang gác
bỗng thấy một bà già ñến nhà xin sưởi, anh nói: - "Đừng có vào, các anh tôi mà
dậy thì chúng giết bà mất". Bà già ñáp: - "Ta sẽ cho anh một cái túi". - "Để làm
gì?" - "Hễ thò tay vào khi nào cũng có năm lu-i". - "Đưa ñây!". Anh cho bà già
vào ñể ñược cái túi. Tối mai, ñến lượt người thứ hai. Chuyện cũng xảy ra như
trên, nhưng lần này không phải túi tiền mà là một cái còi, thổi vào có thể xuất
hiện binh lính. Đêm khác lại ñến lượt người thứ nhất, nhưng lần này lại là chiếc
mũ ñưa ñi bất cứ ñâu.
Một hôm, người thứ ba chơi bài với một công chúa. Công chúa có một tấm
gương nhìn vào có thế thấy ñược bài của ñối phương. Thế là anh thua, mất cả túi
tiền. Trở về rừng gặp lại bà già, bà già hỏi tại sao mà buồn. Anh cho biết sự thật,
bà bảo mượn cái còi sẽ gỡ lại cái túi. Nhưng anh lại thua cay, mất luôn cái còi.
Bà già bảo ñi mượn cái mũ, lại ñến lượt mất cả mũ. Bà già bèn cho anh mấy quả
táo: - "Đây có năm quả, ñem bán cho công chúa". Công chúa mua táo, cho người
nữ tỳ hai quả, mình ăn ba. Kết quả nữ tỳ mọc hai sừng trên ñầu, công chúa mọc
ba. Gọi thầy thuốc ñến cắt, càng cắt càng mọc khỏe. Lúc này bà già lại trao cho
1
Theo Truyên cổ Hà-sơn-bình, Ty Thông tin - Văn hóa Hà-sơn-bình, 1977.
