1163
Siêu thăng thoát cả một nhà,
Từ ñây phúc ñẳng hà sa vô cùng.
Người Nghệ-an có hai truyện có tình tiết gần với truyện Quan Âm Thị Kính:
1. Sự tích cây chay: Có cô con gái mới về nhà chồng. Một hôm chồng nằm
ngủ, nàng thấy ở cằm chồng có cây râu mọc ngược, bèn cầm dao toan cắt.
Chồng chợt tỉnh dậy thấy dao kề cổ, bèn kêu lên. Cha mẹ chồng chạy ñến nói: -
"Tưởng là dâu thế nào, ai ngờ bạc ác, toan giết chồng". Cô gái kêu trời mà khóc,
khóc mãi, sau chết ñứng hóa thành cây chay. Chay ăn với trầu cũng hóa ñỏ là vì
tấm lòng son của cô gái nên mới như thế
1
.
2. Đứa con của thần: Huyện Thanh-chương có một người ñàn bà góa tên là
Huỳnh Thị Phước, 40 tuổi, xin vào chùa ñi tu. Một ñêm nọ nằm chiêm bao thấy
có một người mặt ñỏ như son, mặc áo xanh. Tỉnh dậy, người dàn bà kể lại với
hòa thượng trụ trì chùa. Hòa thượng bảo: - "Có lẽ Thần Phật cho nàng ñứa con,
vậy nàng nên ra khỏi chùa ñể sinh chồi nảy lộc, kẻo xóm làng nghi". Sau ñó
người ñàn bà sinh ñược một ñứa con trai. Hương chức làng bèn lên án hòa
thượng, buộc hòa thượng phải nuôi ñứa bé. Lên mười tuổi, ñứa bé học giỏi,
nhưng chưa biết ñặt tên nó là gì. Một ñêm nọ, thần báo mộng: - "Trên ngọn cây
kia có khắc tên của nó. Vậy bảo trẻ em trèo lên tìm xem". Sáng dậy, người ta tìm
ñược ba chữ Lương Quy Chính khắc trên ngọn cây. Bèn dùng ñặt tên cho ñứa
bé. Về sau ñứa bé ñi thi ñỗ cao làm quan to. Khi vị hòa thượng ở chùa chết,
người làng lên khâm liệm mới biết ông vốn là ái nam ái nữ
2
.
Riêng vì sự tích Quan Âm cũng có nhiều dị bản. Việt-nam còn có Phật thoại
Bà chúa Ba hay là Quan âm Nam-hải tương ñối phổ biến ở miền Bắc:
Xưa có Diệu Thiện, một nàng công chúa xinh ñẹp con gái Diệu Trang Vương,
nàng có hai người chị: Diệu Thanh và Diệu Âm, cả ba kiếp trước ñều là con trai
họ Thi, một gia ñình nhân ñức. Hai chị ñều lấy chồng, còn Diệu Thiện thì trái lại
chỉ muốn tu hành. Vua cha tức giận truyền giam cầm, và mặc dù hoàng hậu và
hai chị hết lời khuyên dỗ, nàng cũng không ñổi chí. Diệu Trang Vương lập kế
giả vờ bằng lòng cho nàng ñi tu tại một ngôi chùa lớn, nhưng lại bí mật ra lệnh
cho hòa thượng bắt công chúa phải sớm khuya làm lụng cực nhọc ñể cho thoái
chí. Nhưng nàng vẫn chịu ñựng ñược; việc giao ngày càng nhiều, bằng việc của
hàng chục người; nàng vẫn làm xong (có chim tới nhặt rau, rồng lấy nước hộ...).
Không thấy công chúa nản lòng trở về, vua nghi hòa thượng không tuân lệnh
mình, bèn sai người ñốt chùa. Diệu Thiện tự trách mình là nguyên nhân chính
1
Theo Bản khai sách Hữu-lập, Vĩnh-lại và Nhiêu-hợp, tập II.
2
Theo Jê-ni-bren (Génibrel), sách ñã dẫn.
