1164
của tai nạn bèn cắn ngón tay cầu nguyện, tập tức có rồng xuống phun nước dập
tắt ngọn lửa. Vua lại ra lệnh ñem công chúa ra xử trảm, nhưng gươm bị gãy khi
chạm vào cổ. Đột nhiên có một mãnh hổ nhảy vào tha nàng ñi trong khi trời ñất
tối sầm, sấm ran chớp giật. Lúc này hồn nàng ñược Thập ñiện Diêm vương mời
xuống thăm. Trông thấy tất cả những cảnh trừng phạt, nàng liền niệm Phật làm
cho Diêm vương ra lệnh ân xá tất cả tội nhân.
Khi Diệu Thiện trở về cõi trần thì Phật ñã hóa làm một chàng trai tuấn tú ñể
thử thách. Thấy nàng quả vững lòng tu, Phật bèn chỉ cho "rằng có một chùa tại
Hương-tích san (sơn); gần bể Nam-việt thanh nhàn; sang tu chốn ấy sẽ toan viên
thành". Sau nhiều năm tu luyện, nàng trở thành Phật bà Quan Âm "Một thân hóa
ñược ra nghìn muôn thân" (vì vậy ngày nay người ta diễn tả thành Phật ngàn tay
ngàn mắt). Theo hầu có hai ñệ tử: 1) Thiện Tài, một em trai mồ côi; 2) Long Nữ,
con gái Long vương, ñều ñược cứu vớt và qua nhiều thử thách.
Về sau vua Diệu Trang Vương bị bệnh nan y, yết bảng sẽ trao ngôi báu cho ai
chữa lành. Nhưng mọi thứ thuốc ñều không công hiệu. Nghe tin này, Diệu Thiện
biến thành một thày thuốc ñến giật bảng và cho biết bệnh ấy chỉ có tay và mắt
của một tiên nữ tu tại núi Hương-tích mới khỏi. Vua bèn cho người sang nước
Đại-việt cầu xin ñược một tay một mắt. Bệnh quả lành, nhưng chỉ lành có ñược
nửa thân. Thầy thuốc lại giục xin nốt một tay một mắt còn lại của tiên nữ. Khi
bệnh lành hẳn vua ñịnh truyền ngôi cho thầy thuốc như ñã hứa, nhưng thầy ñã
bỏ di mất. Vua và hoàng hậu quyết tìm ñường sang Hương-tích ñể tạ ơn tiên nữ.
Đoàn ngự giá ñang trên ñường sang Nam, thì ở kinh ñô Hưng-lâm bỗng xảy ra
cuộc biến, ngai vàng suýt vào tay kẻ phản bội nếu không có Diệu Thiện sai hai
ñệ tử ñi cứu. Trong cuộc này, hai người chị Diệu Thanh và Diệu Âm bị bắt giam
ở ngục, và khi ñược cứu thoát, hai người ñuổi theo ñoàn ngự giá. Sau bao nhiêu
ngày gian khổ, cả ñoàn cũng ñến ñược Hương-tích. Khi nhận ra con gái với hai
mắt bị móc, hai tay bị chặt, máu còn chưa khô, hoàng hậu ngã ra bất tỉnh. Diệu
Thiện cho biết nếu bố mẹ nguyện bỏ ác làm thiện thì mình sẽ lành lặn như xua.
Sự việc quả như lời khi vua và hoàng hậu phát thệ. Cả nhà ở lại ñây tu hành.
Diệu Thanh cũng trở thành Văn Thù bồ tát và Diệu Âm trở thành Phổ Hiền bồ
tát
1
.
Truyện vừa kể chịu ảnh hưởng từ Phật thoại Nam-hải Quan Thế Âm toàn
truyện của Trung-quốc. Giữa hai truyện, tên nhân vật không có gì thay ñổi.
Nước Hưng-lâm ở ñây ñược xác ñịnh không phải là ñất Trung-quốc mà là một
nước phía Tây giáp Thiên-trúc, phía Đông giáp Tam-phật-tề, phía Bắc là Xiêm-
la, phía Nam là Thiên-chân. Nội dung hai truyện cơ bản là một, chỉ có khác một
vài chi tiết.
1
Theo Trúc Lâm Tục Đăng. Nam Hải Quan Âm bản hành quốc ngữ (nôm), bản in năm Tự
Đức thứ 3 (1850).
