1205
kết thúc bằng cuộc xung ñột giữa Nóng và Lạnh, mà trái lại bằng một không khí
gắn bó giữa hai người, nhờ ñó dựng lên một bản mường thịnh vượng
1
.
Người Tày còn có truyện Trứng trời, cũng là một dị bản có nhiều tình tiết khác
với các truyện trên, ñặc biệt việc chàng trai lấy vợ tiên có cánh lại tương tự với
truyện Nàng tiên trong vỏ ốc (Khảo dị truyện số 117, tập III):
Có hai anh em mồ côi ở Mường Lũm. Ngày bố mẹ mất, họ giết trâu bò làm ma
quá nhiều nên trở thành nghèo. Một hôm hai anh em làm rẫy ñem theo một con
chó vá. Nghe chó sủa ở ñống cỏ, hai người thấy một quả trứng lớn lạ lùng. Bèn
ñi báo với tạo. Tạo bắt lăn trứng về nhà mình, lăn không ñược, lại bảo lăn tới
nhà bố mình, cũng không ñược. Nhưng khi bảo lăn về nhà hai anh em thì lăn
ñược. Từ ñó, mỗi lần ñi làm về thấy cơm canh sẵn sàng, củi nước ñầy ñủ, áo
rách vá lành... Anh bảo em: - "Mai mày ñi làm, tao rình xem". Anh thấy từ trong
trứng chui ra một nàng tiên có bốn cô hầu hạ, mỗi người làm một công việc.
Xong lại chui vào trứng, trứng liền lại như cũ. Hôm sau ñến lượt em rình, khi
trứng nở, hắn nhảy ra ôm lấy nàng tiên, bốn cô kia bay mất. Nàng tiên bị tước
mất cánh, ñành ở lại làm vợ, trong bảy tám năm ñẻ ñược hai trai. Một hôm anh
chàng ñi xa, bảo nhỏ hai con: - "Cánh của mẹ, bố cất trong ống thổi cơm ñể
trong một cái gùi, chớ nói cho mẹ biết". Nhưng bằng cách dỗ dành con, mẹ cũng
tìm biết ñược. Được cánh, mẹ bỏ chiếc nhẫn vào nồi nước cho hai con mê chơi
rồi bay về trời. Bố về biết con ñã tiết lộ, bèn bảo con chặt mỗi ñứa một bó sậy,
rồi rút sậy ñánh con, gãy cây này thay cây khác. Em chặt sậy non, anh chặt sậy
già nên bị ñánh nhiều hơn em. Đoạn bố bỏ ñi tìm mẹ. Không thấy bố về, hai anh
em ngồi bên bếp khóc mãi. Chúng tìm thấy hạt một cây kè, bèn gieo ngay ở bếp.
Chỉ trong mấy ngày cây ñã mọc lớn - "Mọc cao lên!" chúng nói; cây mọc cao
thêm - "Thấp xuống!" Cây cúi xuống, - "Cho ta quả!" Cây tự nhiên có quả. Một
ñàn chim "nghe" thấy quả tới ăn, - "Hãy mang chúng tao ñến mẹ, chúng tao sẽ
cho ăn!". Không mang ñược, chìm ñành bay ñi. Đến lượt chim bồ tát ñến, chim
bảo chúng lấy lưới tự ngồi vào trong rồi buộc ở chân chim. Chim bay mãi ñến
một bờ sông, bỏ chúng lại rồi ñi mất. Ở ñây có một con chó chín ñuôi. - "Ơ chó,
ñưa ñến chỗ mẹ chúng tao ở!". Chó bảo nắm lấy ñuôi, ñưa chúng qua sông, rồi
cũng ñi mất. Ở ñây cũng có tình tiết hai ñứa bé xin một người ñàn bà nước uống
rồi ñánh rơi nhẫn vào thùng, cuối cùng mẹ nhìn thấy nhẫn liền ñoán ra con, bèn
xin phép Ngọc Hoàng (Pô Then) cho con ñến với mình. Ngọc Hoàng cũng buộc
chúng phải qua ba cuộc thử thách: 1) buộc cho ñúng hai trăm thừng vào hai trăm
con trâu, trâu nào thừng ấy (một con sâu "ngoằn" ñến giúp việc này); 2) ñếm
một ñống kim rất lớn (con "nieng kim" giúp); 3) chỉ ñúng tay của mẹ trong số
những tay của con gái Ngọc Hoàng từ buồng thò ra (sâu "ngoằn" lại giúp). Mẹ
con gặp nhau mừng rỡ, cuối cùng Ngọc Hoàng buộc cả mẹ lẫn con về trần sau
1
Theo Vũ Ngọc Phan. Truyện cổ Việt-nam.
