1207
ñừng khóc nữa, ông cho con một cành rào (cành rào: ngọn tre bao gồm cành lá
gai góc). Kéo ñến ñâu mắc lại là ruộng của con ñó". Hắn làm theo, từ ñó có
ruộng ñất cày cấy làm ăn. Cũng như các truyện trên, ñến mùa lúa chín, gặt ñến
ñâu lúa lại ñâm bông ñến ñấy. Lại ngồi khóc. Tự nhiên một nàng tiên từ trên trời
xuống gặt giúp. Ở ñây, nàng tiên lấy chỉ buộc ñầu lúa không cho mọc thêm.
Nàng tiên cũng không trở về ñược vì bị hắn giấu mất cánh. Hai người cùng ăn ở
với nhau, ñẻ ñược một con trai. Chồng cũng ñi lính giấu cánh vợ dưới bồ lúa ré,
dặn vợ hết gạo thì xúc lúa mùa mà ăn, "chớ ăn lúa ré, chết cả mẹ liền con". Vợ
cứ xúc lúa ré nên tìm ñược vật cũ. Thấy mẹ tập bay, con cười, mẹ nói: - "Con ơi
con chớ có cười, ñể mẹ thử tập lên trời con xem." Trước khi lên trời, ở ñây mẹ
ñóng cửa sập rèm, nấu một nồi cháo múc ra từng bát, ñặt khắp cả nhà ñể con ñói
bò ñến ñâu ăn ñến ñó. Chồng ñi lính về thấy mất vợ. Chuyện dừng lại ở ñây
1
.
Đồng bào Thái (Nghệ-an) cũng có truyện Lúa chàng Nai gần với truyện trên:
Một người ñàn bà góa một hôm lên núi giải khát ở một vũng nước nai thường
uống, từ ñó có mang, sinh ra một ñứa bé ñặt tên là Nai. Lớn lên, Nai ñi tìm cha ở
vũng nước. Gặp một con nai già cho một cái gạc (sừng) thằn, bảo dùng nó làm
rẫy. Nhờ có gạc, Nai vỡ ñược một ñám ruộng, gọi là ruộng cha Nai. Cũng như
các truyện trên, khi lúa chín, gặt ñàng này lại trổ ñàng khác, không thể gặt xuể.
Nghe tiếng anh khóc, hai cô tiên ñi hái dâu ñến gặt giúp, gặt ñến ñâu nút rạ lại
ñến ñó. Nhưng một trong hai nàng bị hắn giấu cánh, ñành phải ở lại làm vợ, ñẻ
ñược một trai một gái. Một hôm vợ Nai cũng tìm ñược cánh trong bó lúa, bèn
lắp vào tập bay. Thấy con cười, mẹ cũng bảo: "Sằng sặc chi bay, ba ngày vắng
mẹ thì bày xương ra". Nàng tiên cũng nấu cháo múc làm nhiều bát trước khi lên
trời. Chồng về hai tay mang hai con vào rừng tìm vợ. Ở ñây phương tiện lên trời
do con nai già hiện ra bảo cưỡi lên lưng mình mang ñi tìm. Đến ñất trời, cha con
gặp các nàng tiên ñang chuẩn bị lễ mừng cho con gái vua Then - vợ Nai - mới
trở về. Nai nhờ hai nàng bế con ñến gặp mẹ nó. Vợ chồng sau khi gặp nhau ñến
xin phép vua Then cho ñoàn tụ. Vua cho. Nhưng một thời gian sau Nai nhớ cõi
trần, ñòi vợ trở về. Nai già nghe lời khấn lại hiện ra cõng chồng và hai con, theo
sau là vợ Nai bay trốn khỏi cõi trời
2
.
Người Choang (Trung-quốc) có truyện A-dao dũng cảm tương tự với truyện
của người Tày:
Một em nhỏ nhà nghèo tên là A-dao bị lũ trẻ nhạo là con không bố, hỏi mẹ,
mẹ bảo: - "Mười năm nữa sẽ cho biết!". Một hôm mẹ bị bệnh nặng mới cho con
biết: bố nó vốn là thợ săn giỏi, bị lão nhà giàu ñuổi vào rừng ñể ñền những thú
dữ bị bố bắn chết. Nay muốn tìm phải leo lên ñỉnh núi cao nhất mà gọi. A-dao
làm theo thì nghe tiếng vọng ñáp lại hứa mai sẽ về. Ngày mai quả thấy bố ñầu có
1
Theo Bản khai sách Hữu-lập, sách Vĩnh-lại và sách Nhiêu-hợp, tập I.
2
Theo Truyện cổ Thái, Nhà xuất bản Văn hóa, Hà-nội, 1980.
