KHO TÀNG TRUYỆN CỔ TÍCH VIỆT NAM

1206

khi cho mỗi cháu một cây gươm: anh gươm bạc, em gươm sắt. Dọc ñường gặp
một thân cây chắn ngang ñường. Hai ñứa con bước qua vô sự, nhưng khi mẹ
ñịnh bước qua thì cây ngóc lên, ñịnh lòn xuống dưới thì cây lại hạ xuống, mà ñi
ñường khác thì không có lối. Thấy thế, hai con rút gươm chặt cây, không ngờ có
máu từ thân cây chảy ra, mẹ chúng bảo: - "Thôi thế là các con giết mất bố rồi!
Vậy cho các con xuống, mẹ lại trở về trời". Trước khi từ giã, mẹ cũng dặn khi
lội suối thì lội suối nước trong ñừng lội nước ñục, ở ñây còn dặn khi ăn thì ngồi
ñá bằng, ñừng ngồi ñá dốc, v.v... Và truyện cũng có một ñoạn kết thúc bằng mâu
thuẫn giữa anh và em như truyện Ý Pơ-ja

Đồng bào Mường có truyện Chàng trai săn:

Một chàng trai làm nghề ñi săn cũng có một người bố vì săn bắt nhiều hươu

nai quá nên bị Phật bắt làm kiếp hươu ñể trả nợ. Một hôm nghe mẹ kể chuyện,
anh mang nắm cơm ñi tìm bố. Đến chỗ có nhiều hươu nai, anh ném nắm cơm
vào nhưng chẳng có con nào rò tới, trừ một con, - "Bố ñấy phải không?", anh
hỏi, - "Ừ", - "Bố về với mẹ ñi!" - "Bố như thế này về sao ñược. Con gắng nuôi
mẹ già, nhưng ñừng săn nai mà phải tội như bố", - "Không có ruộng thì lấy gì
mà làm ăn". Hươu cũng trao cho con cái sừng của mình, bảo buộc dây mà kéo,
ñến chỗ nào mắc lại là có thể khai phá thành ruộng ñược. Cũng có truyện lúa gặt
trước ñâm bông sau, cũng có năm nàng tiên giúp anh gặt, gặt ñến ñâu bít ống lúa
lại ñó, cũng có chuyện giấu cặp cánh giữ lại một nàng làm vợ, sinh ñược hai con
trai. Khi anh vâng lệnh vua ñi ñánh giặc, cũng như truyện của ta, anh dặn vợ: -
"Có ăn thì ăn chín cót lúa trằm, ñừng ăn năm cót lúa nếp". Cũng có chuyện con
hay quấy khóc - "Tại sao lúc ở nhà với bố thì ít khóc, còn ở với mẹ lại hay khóc
thế?". Mẹ hỏi như vậy thì con ñáp: - "Vì bố thường lấy cái lồ lồ vằn vằn xanh
xanh ñỏ ñỏ cho con chơi", - "Để ở ñâu?", - "Ở cót lúa nếp". Được cánh, mẹ cũng
bay về trời, nhưng nghe tiếng con khóc lại bay trở lại, bỏ hoa tai vào chậu nước,
dỗ: - "Khi nào hoa nổi thì hãy nhìn theo mẹ nhé!". Chồng dẹp giặc về thấy mất
vợ, bỏ con ở nhà ñi tìm. Lúc này có loạn rừng, anh phải ñi săn hổ cứu hươu nai
(vì sợ nó bắt mất bố hươu). Diệt xong nạn hổ, anh lại lang thang ñi tìm. Trong
khi ñó, con ở nhà khóc suốt ngày ñêm. Trên trời, nghe tiếng con khóc, mẹ
thương quá bèn xin với Phật, Phật ñộng lòng cho nàng xuống với con. Chàng
trai ñi mãi không tìm ñược cũng trở về, thấy vợ con thì sung sướng quá. Hai vợ
chồng cùng kể chuyện cho nhau nghe rồi khóc, nước mắt của họ biến thành hồ
rộng, vợ chồng con cái biến thành hoa sen