1282
Xưa có quan huyện mới bổ ñến huyện nọ, thường xuống các làng hành hạt.
Tính quan hay thơ. Đến một làng hỏi hương chức có ai biết thơ hay câu ñối gì
thì ñối ñáp cho vui. Hương chức trả lời: - "Chúng tôi ñều dốt nát, may ra hòa
thượng trên chùa có thể biết". Quan bèn ñi viếng chùa. Hòa thượng bối rối vì
không làm thơ bao giờ. Một người thợ giày ở trọ trong chùa lãnh phần làm thơ
với quan. Ở ñây người thợ giày cũng cải trang làm sư nhưng làm bộ ít nói. Cũng
như truyện trên, hai bên ñối ñáp bằng dấu hiệu: quan vỗ ñầu một cái. Người thợ
giày ñáp lại bằng một cái giậm cẳng. Quan chỉ vào bụng. Người thợ giày vỗ vào
ñít. Quan giơ năm ngón tay, người thợ giày giơ mười ngón. Quan quày quả ra về
tấm tắc khen hòa thượng giỏi thơ. Cai tổng hỏi vì sao hai bên chỉ làm dấu tay
dấu chân mà lại biết hay thơ. Quan ñáp: - "Các ông chưa hiểu, ñể tôi nói cho
nghe: Tôi vỗ ñầu ý nói: "Thiên cao ñẳng ñẳng". Hòa thượng giậm chân nói "Địa
hậu trùng trùng". Tôi chỉ bụng là "Chỉ phúc thiên hạ phục". Hòa thượng vỗ ñít là
"Tọa thượng thái dân an". Tôi ñưa năm ngón là "Ngũ bách la hán". Hòa thượng
giơ mười ngón là "Thập loại cô hồn".
Sau khi quan về, hòa thượng hỏi anh thợ giày, thợ giày nói: "Có gì ñâu, hồi
nãy quan vỗ ñầu là hỏi tôi có biết làm nón không. Tôi giậm chân ñáp rằng chỉ
biết ñóng giày thôi, quan chỉ bụng ñể hỏi da bụng ñóng có tốt không, tôi vỗ ñít
ñể trả lời: da mông ñít ñóng tốt hơn. Thế rồi quan trả năm ñồng một ñôi. Tôi cho
quan biết có ñược mười ñồng mới ñóng. Quan chê ñắt bỏ về"
1
.
Một truyện khác, Trạng ếch cũng có nội dung ít nhiều gần gũi:
Xưa có một người câu ếch bắt ñược con ếch có viên ngọc, anh dùng ngọc chữa
khỏi bệnh ñau mắt của vua nên ñược làm quan. Nhờ tài coi chân ếch biết trước
trời mưa, anh vâng mệnh vua cầu ñảo ứng nghiệm vì vậy ñược vua phong là
trạng: người ta gọi là Trạng Ếch.
Trạng Ếch phụng mệnh ñi sứ Trung-quốc. Trong một bữa tiệc, một viên quan
Trung-quốc thử tài sứ giả các nước, bèn giơ bốn ngón ra ý muốn ra vế ñối: "Tứ
di lai tân". Các sứ giả ngơ ngác không hiểu thế nào. Về phần Trạng của ta tưởng
y hỏi trên mâm có một ñĩa bốn chiếc bánh ăn có hết ñược không, nên giơ tám
ngón tay lên ý nói "tám chiếc như thế ta ăn cũng hết". Viên quan ñoán là Trạng
ñối lại "Bát phương tiến cống", nên tỏ ý khâm phục. Viên quan lại giơ ngón tay
trỏ chỉ vào bụng, ý ra vế ñối "Hung trung binh giáp"- Trong khi các sứ giả kia
chưa trả lời, thì Trạng Ếch tưởng viên quan chế mình ăn lắm thì nứt bụng ra, bèn
chụm bàn tay lại và giơ lên trời, có ý bảo "bánh nhỏ vừa bằng lòng bàn tay có gì
mà ñến nứt bụng". Nhưng viên quan Trung-quốc lại ngỡ là Trạng ñối "Chưởng
thượng kinh luân" nên phục lăn, y bèn vào tâu cho vua biết. Vua Trung-quốc bèn
phong Trạng làm "Lưỡng quốc Trạng nguyên"
2
.
1
Theo báo Tân văn (1935).
2
Theo Nguyễn Văn Ngọc, sách ñã dẫn, A. Người ta.
