1284
Xưa có một nước lớn mạnh có ý ñịnh xâm lược một nước nhỏ yếu khác bèn
sai sứ thần tới. Sứ thần nghênh ngang ñi lại giữa sân rồng rồi chẳng nói chẳng
rằng lấy một viên phấn trong túi áo ra vẽ một vòng tròn chung quanh ngai vàng,
ñoạn ngồi ñợi trả lời. Vua và các quan kinh ngạc không hiểu thế nào cả. Cuối
cùng vua ñưa mắt cho tể tướng bảo phải tìm ñược cho ñược người tài có thế giải
ñáp kẻo nhục quốc thể.
Sứ giả nhà vua ñi mãi không tìm ñược một ai có thể trả lời. Cuối cùng họ lọt
vào nhà một người thợ dệt thì thấy nhà vắng vẻ, nhưng ở góc hè có một cái nôi
trong có ñứa bé ñang ngủ, ñặc biệt là không ai ñưa ñẩy mà nôi vẫn ñưa. Lại thấy
có mẻ thóc phơi giữa sân, bên cạnh có một cây lau không gió mà cây ñộng nên
gà không dám bén mảng. Sứ giả ñoán ñây hẳn là nơi ở của một nhân vật lỗi lạc
bên ñi thẳng vào nhà thì thấy một người ñang dệt. Hỏi vì sao nôi không người
mà vẫn ñưa ñẩy, cây không gió mà vẫn lay ñộng. Người thợ cho biết ñó là do
con thoi của mình có dây buộc vào nôi và cây lau nên mới như thế.
Thấy anh ta là người có tài, sứ giả bèn kể cho anh nghe chuyện sứ thần nước
lớn ñến vẽ vòng như thế nào và ngạo mạn ra sao,... rồi ngỏ ý ñón anh về kinh ñể
nhờ giải ñáp hộ. Người thợ vui lòng ra ñi. Trước khi ñi anh nhặt hai cái xương
bánh chè súc vật mà trẻ con vẫn dùng ñể ñánh ñáo, bỏ vào túi. Ra tới cửa, anh
còn chụp một con gà giắt vào lưng. Đến nơi, anh lẳng lặng nhìn viên sứ thần
không nói gì, lấy hai cái xương bánh chè ném xuống trước mặt. Thấy thế, sứ
thần móc túi lấy một nắm kê vãi ra ñất. Người thợ liền thả con gà ra, gà mổ một
chốc hết hạt kê. Sứ thần thấy thế lủi thủi ra về. Khi hắn ñi khỏi, vua quan ñổ xô
lại hỏi, người thợ ñáp: - "Sứ thần vẽ vòng tròn là có ý nói sẽ mang quân tới vây
ñể xem ý bên ta thế nào. Tôi ném hai cái xương ý muốn trả lời: so với chúng tôi,
quân ñội ông chỉ là trẻ con. Thế rồi hắn rắc hạt kê là ý khoe quân của nước hắn
ñông vô kể. Tôi cho gà mổ là ñể nói: một người nước ta có thể diệt hàng trăm
người của họ. Thế là hắn hiểu ý, chỉ còn có cách rút lui"
1
.
Cũng như truyện trên, truyện Thơ-mênh Chây của người Khơ-me (Khmer)
cũng có ñoạn kể Chây ñánh ñố với sứ thần nước lớn bằng dấu hiệu, nhưng ở ñây
diễn biến có khác:
Thơ-mênh Chây, một nhân vật chuyên dùng mưu trí ñể ñả kích và lừa người
(như Trạng Quỳnh và Cuội của ta) từng chơi cho vua quan nhiều vố khá ñau (có
nhiều tình tiết giống tình tiết của truyện Cuội, Trạng Quỳnh và Em bé thông
minh...). Một hôm bị vua sai lính ñưa ñi giết, Chây lừa lính nhảy xuống nước
trốn ñược. Sau ñó, vua Trung-quốc nghe tin Chây chết, cho rằng người thông
minh số một của nước láng giềng không còn nữa, bèn sai một sứ bộ gồm bốn
nhà thông thái ñến, ra nhưng câu ñố hiểm hóc với ñiều kiện: nếu không trả lời
1
Theo Tùng Lâm. Truyện cổ chọn lọc.
