1314
công chúng, nàng lần lượt ñến từng người vạch cái dấu chân chó trên trán mà
bọn họ cố ý trùm khăn che khuất ñi. Thế là bốn lái ta phải nộp tiền chuộc.
Truyện của Ba-tư (Iran) ñã ñược một nhà thơ Ba-tư Hồi giáo thế kỷ XIII diễn
tả thành thơ:
Một anh lùn nhà nghèo có vợ ñẹp. Một hôm hắn bảo vợ cố ý ñánh lưới một vài
tay nhà giàu ñể kiếm tiền tiêu, vợ tìm ñến một ông quan (qua-di) ñể nhờ giúp
cho một vụ kiện. Thấy nàng ñẹp, quan bảo sẽ giúp nếu ñược ân ái một ñêm.
Người ñàn bà hẹn ngày. Khi quan vừa vào nhà trò chuyện một lát thì lùn ta ñập
mạnh cửa. Ở ñây quan ñược dẫn trốn vào trong một chiếc hòm. Sáng dậy anh
lùn làm như không biết gì cả, mang hòm ñi bán. Quan ta nhờ có một ông bạn
biết chuyện cố mua cái hòm với giá cao (100 ñi-na) ñể cứu cho khỏi mất mặt.
Năm sau, thấy vợ lùn ñến, quan nói: - "Cút ñi, ta không mắc bẫy lần nữa ñâu".
Tương tụ với mô-típ này, người Căm-pu-chia có truyện Sóc và Sau:
Một người tên là Sóc, nhà nghèo túng. Trong khi ñó hắn lại bị vợ lừa, ñi lại
với con trai một trọc phú. Bạn của anh chàng nhà nghèo là một người có học, tên
là Sau. Người này biết rõ câu chuyện bí mật của vợ bạn, nhưng không tiện nói
ra, bèn tìm cách giúp bạn. Một hôm người bạn bảo anh nhà nghèo làm một áo
quan và ñem ñặt nó vào buồng. Sau ñó rủ anh cùng mình làm một chuyến du
lịch ñộ vài ngày. Vắng chồng, người vợ ñón tình nhân về nhà. Hai người kia ñi
ñược nửa ñường lộn về vào lúc nửa ñêm trước hẹn. Nghe tiếng ñập cửa, gã tình
nhân thấy không có chỗ trốn nào tốt hơn là chui ñại vào áo quan ñặt ở xó nhà.
Khi vào nhà, người bạn làm bộ lại gần gõ vào áo quan nói rằng nghe tiếng kêu,
như vậy là ñiềm gở cần phải ñốt ñi thì mới tiêu trừ ñược tai họa. Nghe nói, người
ñàn bà hoảng sợ bèn báo tin cho trọc phú biết; ông này tới tìm cách xin mua lại
cái áo quan ñể cho con mình thoát khỏi nguy hiểm. Cuối cùng, trọc phú cũng
làm chủ ñược cái áo quan với một giá ñắt kinh khủng
1
.
Người Nùng có truyện Bán cái tủ ñứng cũng cùng mô-típ:
Một lão nhà giàu (lão pản) ñưa tiền cho một người làm công bảo ñi thuê người
chặt gỗ xẻ ván, rồi trong khi anh này ñi vắng, hắn ñến nhà gặp người vợ mà hắn
ñã từng trêu ghẹo, ñịnh dùng tiền ñể ñược ân ái một ñêm.Vợ anh giả bộ ân cần,
lại dọn cháo gà ñãi hắn. Đang ăn thì người chồng cô ả về. Hắn hốt hoảng chui
ñại vào một cái tủ ñứng. Sáng dậy vợ chồng khiêng ñến bán cho vợ lão, ñòi một
số tiền lớn. Do nghe ñược tiếng chồng nói nhỏ trong tủ, vợ lão ñành phải cắn
răng mà mua vậy
2
.
Một truyện khác cũng của Ba-tư (Iran) trong sách Tu-ti Na-mếch:
1
Theo Lê Hương. Truyện cổ Cao-miên.
2
Theo Hoàng Quyết. Truyện cổ Tày-nùng, sách ñã dẫn.
