375
Nhưng công bố tên nó ở ñây thì rất xấu hổ, và nó sẽ bị quan trị tội. Ngày mai
cũng vào hồi này, tôi sẽ mách tên nó, nếu nó không chịu thú với quan".
Trong số những người ñi xem hôm ñó có tên trộm. Nghe nói vậy, hắn sợ quá,
vội mang tay nải của người kia, thừa lúc vắng, ném trả ở cửa công ñường. Vì
vậy ngày mai, quan hạ lệnh bãi cuộc tra.
1
Trong Bao công kỳ án cũng có truyện Chôn tiền bị mất:
Có hai vợ chồng mới lấy nhau ñược một năm, chồng vì sinh kế, bỏ ñi tỉnh
khác làm công cho một hiệu buôn. Ba năm sau mới về với số tiền công của
mình. Sắp tới nhà thì trời tối, sợ bị cướp giật nên ñào hố chôn ở chân cầu thứ ba.
Về nhà, thấy vợ ra vẻ lạnh nhạt vì không thấy tiền, chồng nói thật ñể lấy lòng
vợ, không ngờ tình nhân của vợ ñêm ấy nấp dưới giường nghe rõ cả, liền ñi ñào
lấy về.
Sáng dậy chồng ñến ñào không thấy. Bị vợ mỉa mai, chồng ñi kiện với Bao
Công, Bao Công hỏi: - "Việc chôn tiền ñã nói với ai chưa?". Hắn ñáp chỉ nói với
vợ. Quan sai ñòi vợ ñến tra khảo. Vợ không nhận. Chồng thấy vợ bị tra khảo lấy
làm thương, xin quan tha, nói là mình không cần số tiền ñó nữa. Bao Công lại
thả vợ giam chồng, cho là tội ñùa với quan trên.
Tối hôm ấy, tình nhân vợ lẻn ñến nhà nói cho biết là số tiền ấy ñã vào tay
mình. Hắn vừa trao tiền cho nhân tình thì liền bị sai nha do Bao Công phái ñến
rình sẵn, tóm cổ.
Người Khơ-me (Khmer) có truyện Vua Dao trong ñó có một chi tiết giống với
truyện trên.
Một anh chàng có số làm vua hai nước. Lúc trẻ ñược một nhà sư dạy cho câu
châm ngôn: "Tìm của chớ ngủ, nằm với vợ chớ nói". Anh ñi nhờ thuyền buôn ra
nước ngoài ñịnh nhờ vả ông anh làm quan to ở ñấy, nhưng ông anh chỉ cho có
mỗi một vuông vải. Lúc trở về nhà ngồi thuyền, trùm vuông vải lên ñầu, nhờ ñó
(và nhờ không ngủ theo câu châm ngôn), anh ñã tóm lấy râu con quỷ Yắk buộc
nó phải cho dây, gậy và nồi thần. Bị thuyền trưởng gạt anh lên ñảo rồi cho
thuyền chạy ñể chiếm các vật quý, anh lại dùng mẹo chiếm ñược viên ngọc có
phép "ñi trên biển như ñi trên ñất liền" của một con lợn thần, nhờ ñó, anh ñuổi
kịp thuyền buôn, sau ñó anh lấy lại các ñồ vật ñã mất, rồi vượt biển một mình về
ñến nhà. Đến ñây truyện bắt ñầu giống với truyện Kiện ngành ña.
1
Theo Lê Doãn Vỹ. Sách của trẻ nhỏ (1941), ñã dẫn. Nguyễn Văn Ngọc trong Truyện cổ
nước Nam, tập I, thì: tiếng ñồn cây ña biết nói sắp xưng tên ñứa lấy tay nải làm cho tên gian lo
lắng sợ tội, bèn ñến công ñường "tiên năng tự thú". Cũng theo ông thì truyện Cây ña biết nói
ngày xưa trong dân gian ñã diễn thành vở chèo.
