399
ñãi các bạn ăn, cắm ñuôi xuống ñất rồi về báo chú là trâu chui xuống ñất. Chú
lên núi thấy ñuôi, nắm kéo bị ngã ngửa. Giận quá, chú ñuổi cháu. Cháu chạy ñến
bến ñò, ở ñó có người chèo ñò tên là Rồng, bèn gọi: - "Rồng mau mau ñưa tao
sang sông". Bỗng nhiên có con rồng hiện lên ñưa ông qua... Truyền thuyết
Nguyễn Chích (sưu tầm ở Thanh-hóa) cũng giống như trên, chỉ có khác là không
phải con rồng mà là một con rùa ñưa ông qua sông. Sự tích vua Minh Thái Tổ
(Trung-quốc) cũng có một ñoạn tương tự.
5. Truyện Nói dối như Cuội của ta tương tự ít hay nhiều với một số cổ tích
Đông Tây. Gần gũi nhất là truyện của ñồng bào Ja-rai (Djarai) ở Tây-nguyên và
truyện của người Khơ-me (Khmer). Chúng tôi chỉ kể ra ñây một ít truyện tiêu
biểu: Trước hết là truyện của người Ja-rai, nhan ñề là Cơn và Nắc. Đó là hai
người bạn. Bị Nắc chơi ác cho mượn rùa làm gối ñể nó cắn mình, Cơn quyết trả
thù. Hắn lừa chồng nói là vợ chết, lại lừa vợ nói là chồng chết làm cho hai vợ
chồng Nắc vì thương nhớ quá lưu ly thất lạc, thân tàn ma dại một thời gian. Khi
hai vợ chồng gặp nhau biết mình bị lừa, bèn bắt Cơn bỏ rọ trôi sông, nhưng Cơn
ñã lừa ñược một người hủi chết thay cho mình. v.v... Thứ hai là truyện của ñồng
bào Xơ-ñăng và Hrê tương ñối phong phú về tình tiết hơn cả. Trong ñó Cuội lừa
cọp, lừa quan và cũng như truyện của ta, Cuội cưỡi xác voi biết bay bay lên
trời
1
.
Truyện của người Khơ-me (Khmer): Một anh chàng tìm cách ăn thịt con lợn
của người mẹ. Một hôm, hắn cầm thúng dắt mẹ ñi, nói là ñể kiếm vàng. Đến một
nơi nọ, thình lình hắn úp thúng xuống ñất, bảo mẹ giữ cho chặt rồi ngồi chờ cho
hắn về kiếm thuổng ñể ñào. Hắn về giết lợn ñãi bạn bè hàng xóm. Mẹ chờ lâu,
ñói quá mở thúng ra chả thấy gì cả, về nhà thì thấy mọi người ñang ăn thịt lợn.
Mẹ giận quá bảo em mình bỏ hắn vào bị ñịnh quăng sông. Câu chuyện cũng xẩy
ra như truyện của ta. Hắn nhờ ông cậu về kiếm cho quyển sách nói láo và cũng
gặp một người hủi. Nhưng chỗ khác là khi trốn ra khỏi bị, hắn gặp một người
khác hỏi làm sao có lắm tiền. Đáp: xuống dưới ấy mọi người ñều giàu có và số
tiền này là do ñánh bạc mà ñược... Nghe vậy người kia cũng nhảy xuống nước,
nhưng chỉ một lúc hắn ñã nổi lên với cái mũi bị thương, nói: "Tao cũng có ñánh
ñược bạc nhưng hỏi thì họ bảo lên trên mày mà ñòi. Tao nói mãi họ cho một
ñấm chảy máu mũi như thế này".
Anh chàng nghe nói, biết là gặp tay lừa dối cũng vào hạng khá, nhưng cũng
vui lòng chia tiền cho và kết làm bạn.
1
Xem truyện Quậy của dân tộc Hrê ở Truyện cổ dân gian Việt-nam, tập I, ñã dẫn. Trong
truyện này người kể ñã gần như lẫn lộn Cuội trong Nói dối như Cuội với Cuội trong Sự tích
thằng Cuội cung trăng.
