400
Người Khơ-me còn có truyện Thơ-mênh Chây có nhiều tình tiết giống với
truyện Trạng Quỳnh, trong ñó cũng có một số tình tiết gần giống truyện Cuội.
Ví dụ tình tiết sau ñây:
Thơ-mênh Chây hay lừa người. Vua nghe tiếng gọi ñến bảo hãy lừa mình xem.
Đáp: - "Việc lừa của tôi là nhờ vào một quyển sách nói dối. Tiếc rằng quyển
sách lại ñể ở nhà mẹ tôi". - "Cho phép ngươi về lấy". - "Vì hôm qua chữa cháy
nên bị bỏng chân, ñi lại khó khăn. Xin phái một viên quan về lấy". Khi viên
quan trở lại nói rằng mẹ Thơ-mênh Chây bảo xưa nay trong nhà không hề có
quyển sách ñó, vua nổi giận hỏi Thơ-mênh Chây, hắn ung dung ñáp: - "Vậy là
tôi ñã lừa ñược nhà vua rồi ñó"
1
.
Đồng bào Mường cũng có truyện Cuội, có truyện rất dài, có truyện ngắn, nội
dung có truyện gần giống với truyện Cuội của ta, cũng có truyện kết hợp thêm
một số tình tiết giống truyện Trạng Quỳnh (hay Thơ-mênh Chây của người Khơ-
me). Chúng tôi kể ra dây vài truyện (xem thêm truyện Eng Cuội trong Truyện cổ
dân văn Việt-nam, tập I):
Cuội chơi cho lang một vố rất ñau (giả nói là ñi bắt rùa rồi tìm cách nằm với
hai con gái lang. Khi bị lang hỏi tội thì tìm cách chối bằng cách nhúng b... vào
bột nhà lang) nhưng lang chưa có lý do ñể buộc tội.
Sau ñó, Cuội lại chơi cho lang một vố thứ hai, thường ngày mang ñến biếu
lang những chiếc bánh ngon. Lang hỏi ở ñâu ra thì ñáp là do con chó quý của
mình ỉa ra. Lâu không thấy Cuội ñến, lang tìm ñến nhà Cuội hỏi bánh. Cuội lôi
chó vào buồng ñánh ba roi rồi ñưa ba vắt bánh ra biếu lang. Thấy thế lang hỏi
mua con chó. Cuội ñòi ñổi một con trâu mộng. Giao chó, Cuội dặn ñừng ñánh
vội, phải ñể cho chó nghỉ ngơi một thời gian ñể quen hơi ñã. Chưa ñược hai
ngày lang ñã bắt chó ra ñánh. Khi ăn thấy không phải là bánh, lang mang chó
ñến nhà Cuội trả ñể ñòi lại trâu. Cuội hỏi ñược mấy ngày? - "Hai ngày". "Thế là
tại lang vội vàng nên hỏng mất phép mầu của con chó". Cuội nói thế, nhất ñịnh
không trả trâu lại.
Lập mưu giết Cuội, lang bảo dân chuẩn bị nứa vát nhọn. Có một hố sâu từ lâu
không ai dám xuống. Lang bảo chỉ có Cuội là xuống ñược. Trước khi xuống,
Cuội quẳng xuống hố một gốc chuối. Rồi khi xuống ñến ñáy hố, Cuội chui vào
một ngách, cởi áo của mình ra trùm vào gốc chuối. Ở trên lang bắt mọi người
phóng nứa xuống. Tưởng Cuối ñã chết, ai nấy bỏ về, nhưng ñến chiều lang lại
gặp Cuội.
Lang ñịnh ñan rọ ñể dìm Cuội xuống sông cho chết. Cuội biết ý nói với người
ta rằng: - "Ngâm tôi xuống nước, tôi sống ba năm, còn ñặt trên cạn tôi chỉ sống
1
Theo Truyện dân gian Căm-pu-chia.
