401
ñược ba ngày". Lang nghe lời, bèn ñặt rọ nhốt Cuội ở chuồng trâu chờ trâu về
chuồng sẽ giẫm chết. Ngồi một lúc, Cuội gặp một bà già nhà lang ñau mắt ñi tìm
thuốc qua ñó. Cuội bảo cứ vào ñây ngồi khắc khỏi. Chiều lại, trâu về chuồng ñạp
chết bà già.
Thấy Cuội vẫn chưa chết, lang ñịnh bỏ rọ Cuội ném sông. Cuội cười vang lên
cố làm cho lang tin rằng "bè bưởi thì chìm, bè ñá thì nổi". Vì thế lang cho trẩy
nhiều bưởi buộc cùng với rọ Cuội ném xuống sông. Rọ Cuội trôi một quãng xa
xuống bến dưới nhờ bưởi lại nổi lên. Cuội bèn ñóng một gánh xuống mường
dưới tìm ñến nhà một lang khác nói bưởi của lang mình ñưa ñến biếu và xin
muốn một con trâu ñực về làm giống. Được trâu, Cuội trở về mường mình nói
dối là xuống nước biếu bưởi cho vua Thủy ñược vua Thủy tặng lại một trâu ñưa
về. Cuội lại nói thêm. Giá có một bè ñá cho vua Thủy thì vua sẽ tặng voi. Lang
ñộng lòng tham chui vào rọ có buộc ñá ñể Cuội ném xuống sông.
Trong sách Truyện cổ tích miền núi có truyện Nhà lang với anh Tới của ñồng
bào Mường cũng là một dị bản của truyện Cuội, có phần giống với truyện của
các dân tộc khác hơn là truyện của ta.
Một người dân tên là Tới làm cho một tên lang nọ tức ñiên ruột vì những hành
ñộng chống ñối của mình. Lang muốn bỏ Tới vào túi ném xuống sông. Tới bảo:
- Túi bằng vải sẽ không ngăn ñược hồn ma trở về, chỉ có túi giấy là ngăn ñược".
Lang bèn làm túi giấy, Tới nhờ vậy không chết. Tới bắt trâu lang dắt ñến nhà
lang, nhận là trâu mình do vua Thủy cho. Lang không chịu, Tới hỏi: - "Trâu của
lang có mấy hàm răng?" - "Hai hàm" - "Vậy trâu này ñích là của tôi vì khi cho,
vua Thùy ñã sai vặn răng mất một hàm". Lang chịu mất trâu.
Thấy Tới nhiều trâu, lang và Ậu cũng muốn xuống xin trâu vua Thủy, Tới bảo:
- "Chỉ có dân mới vào túi giấy, còn lang thì phải vào túi gấm, Ậu thì túi vải". Vợ
lang không thấy chồng về, Tới hảo: - "Có lẽ lang và Ậu vui quên về vì dưới ấy
lắm con gái ñẹp". Vợ lang nổi cơn ghen ñòi chui vào túi. Cuối cùng Tới cũng
cho mụ ñi theo chồng và chiếm cả tài sản.
Người Tày có truyện Hột Nhồi:
Hột Nhồi ở với chúa ñất (quàng). Thấy chúa nói ăn không biết ngon, bèn ñưa
chúa vào rừng tìm thuốc chữa. Anh dắt hắn qua năm suối mười khe cho ñến khi
chúa kêu ñói, anh cho hắn ăn bát cơm nguội, hắn khen ngon. Lần khác, chúa bắt
dâng buồng chuối chín, anh dâng một buồng, quả chỉ có vỏ không ruột. Hỏi thì
anh ñáp: - "Không thấy chúa dặn có lõi hay không". Lần khác, chúa lại ñòi cá
chép to lấy cả trong lẫn ngoài, anh ñưa lên một con to nhưng ñã ươn ình. Hỏi thì
ñáp: - "Không thấy chúa dặn phải lấy cá tươi". Cả ba lần chúa ñất giận lắm,
nhưng không có lý do ñể bắt tội.
