497
cây cối ba quả ñồi ñó. Vua lại ra lệnh xe một sợi dây bằng kiến. Vợ anh bảo bôi
mật cho kiến bâu ñầy dây. Vua lại ra lệnh bện một sợi dây thừng bằng tro. Vợ
anh lấy giẻ bện dây ñặt lên ñá rồi ñốt cháy.
Vua không ñố nữa, sai lính bắt cóc người ñàn bà về cung. Từ ñây truyện
chuyển hướng. Trước khi ñi, vợ giao cho chồng lúa và táo tiên dặn trỉa lúa và
trồng táo. Khi nào thu hoạch lúa ñem cho chim ăn rồi xin mỗi con một cái lông
làm thành một cái áo rồi gánh táo ñi bán. Chồng làm theo lời, mặc áo lông chim
và gánh táo ñến cung vua. Người ñàn bà ñang câm bỗng nói ñược vì nghe tiếng
rao của chồng. Vua cho gọi vào, và nghe lời người bán táo, vua ñổi áo mình lấy
cái áo lông chim mặc vào ñịnh bụng làm cho người ñàn bà vui cười nhưng chó
dữ trong cung tưởng ai lạ xông ra cắn chết
1
.
Người Tày cũng kể như trên nhưng có thêm một ñoạn ñầu có mô-típ giống với
truyện Tú Uyên (số 118, tập III).
Một anh chàng nhà nghèo thường ñi làm thuê kiếm ăn. Anh có con chó khôn
ñi theo chủ khi làm việc. Một hôm chó bới ở bụi, anh tới nhìn thấy một quả
trứng lạ, bèn ñem về bỏ vào chĩnh. Từ ñấy mỗi khi ñi làm về lại thấy có cơm
canh sẵn sàng. Một hôm lén về rình, anh bắt gặp một cô gái từ quả trứng chui ra
làm công việc nội trợ. Anh ném vỡ chĩnh và trứng làm cho cô gái không có chỗ
biến hình. Cô gái từ ñấy là vợ anh, sau khi cho cô nuốt ñũa cả và ñũa con ñể làm
xương, v.v... gọi là nàng Kháy (Kháy = trứng). Thấy vợ ñẹp, anh cũng bỏ công
ăn việc làm, vợ phải vẽ chân dung như truyện trên.
Về ñoạn kết, ở ñây vợ ra ñi giao cho anh không phải táo mà là hạt giống cam
và cũng dặn làm áo lông chim lông thú rồi gánh cam ñến cung vua. Anh làm
theo. Con chó theo anh và nhờ có chó anh mới vượt ñược sông rộng. Nhưng khi
ñến bờ bên kia thì chó tắt thở vì mệt quá. Lại ñến lượt một ñàn ong từ miệng chó
bay ra ñưa anh ñi. Nhờ có ong báo tin, nàng Kháy biết chồng tới, từ ñấy mới mở
miệng nói cười. Trước ñó vua ñã cho nàng một thanh gươm và cho phép ñược
giết ai tùy ý; khi vua thay ñổi áo mũ cho người bán cam thì lập tức nàng Kháy ra
lệnh chém chết.
Người Tày còn có truyện Lai lịch ông Sấm:
Xưa có một người ñàn bà ñẻ ra một người con trai không tay chân, toan bỏ cho
chết, nhưng người làng bảo cứ nuôi. Đứa bé rất thông minh. Một hôm bố ñi bừa
về bảo con: - "Có một vị thần hỏi mỗi ngày bừa ñược bao nhiêu ñường, bố
không biết làm sao mà trả lời" - "Ông ta còn ñấy nữa không?", con hỏi - "Đi rồi"
- "Nếu có ñến hỏi nữa thì gọi con ngay". Mai thần lại ñến hỏi như trước. Hôm
sau nữa, bố mang con theo, thần lại ñến hỏi, con ñáp: - "Tôi hỏi ông thế này nếu
ông trả lời ñược thì tôi sẽ trả lời câu hỏi của ông: Tại sao trời không cho tôi làm
1
Theo Truyện cổ tích miền núi.
